Opis
We wstępie redakcja zwraca uwagę na niebezpieczeństwo wynikające z coraz śmielej artykułowanych zapowiedzi radykalnych działań w obszarze tzw. polityki historycznej, a zwłaszcza zagrożenia dla prowadzenia badań naukowych oraz groźbę instrumentalizowania problematyki Holokaustu. Spośród tekstów zamieszczonych w dziale „Studia” na szczególną uwagę zasługuje artykuł Karoliny Panz poświęcony fenomenowi powojennej przemocy na Podhalu. Autorka analizuje przebieg i mechanizm tych zbrodni, lecz przede wszystkim przypomina ich ofiary. Kolejne opracowania dotyczą szerokiego pojętej problematyki pomocy i ratowania: ewakuacji dzieci żydowskich z terenu ZSRR do Palestyny w latach 1942–1943, warunków przetrwania w okupowanej Belgii, Holandii i Francji, pomocy Żydom na terenie Vichy, paradoksów związanych z ukrywaniem Żydów w Warszawie. Dział ten uzupełnia studium o holenderskim naziście prowadzącym zorganizowaną grabież dzieł sztuki. W dziale „Sylwetki” prezentujemy biografię i dorobek kolejnego historyka Zagłady - Filipa Friedmana, zaś w sekcji „Materiały” nieznany dziennik o ukrywaniu po „aryjskiej stronie”. W numerze działy: Studia Z warsztatów badawczych Materiały Konteksty Małe formy Omówienia, recenzje, przeglądy Wydarzenia Curiosa a w nich m.in.: • Karolina Panz, o antyżydowskiej przemocy na Podhalu tuż po wojnie • Pim Griffoen i Ron Zeller o Zagładzie w Holandii, Francji i Belgii w ujęciu porównawczym • Nawojka Cieślinska-Lobkowicz o grabieży dzieł sztuki przez Pietera Nicolaasa Mentena • Katharina Friedla o strategiach przetrwania małżeństw mieszanych w Hamburgu i Wrocławiu • Pamiętnik dr. Chaima Einhorna, pisany w ukryciu po stronie aryjskiej • Bartłomiej Rusin na temat bułgarskiej historiografii Zagłady • Stefan Klemp o warsztacie badacza działalności niemieckich batalionów policyjnych • Tomasz Ceran w eseju o totalitaryzmie i problemie zła • Piotr Filipkowski o książkach Mikołaja Grynberga • Jacek Leociak o Zuzannie Ginczance • Agnieszka Haska o nadużyciach w „Roku Karskiego” • Blok tekstów o nauczaniu o Holokauście w Polsce, Niemczech i Kanadzie • Dyskusja wokół Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie Spis treściOd redakcji IN MEMORIAM Feliks Tych [Redakcja] Władysław Bartoszewski [Michał Komar] STUDIA Karolina Panz, „Dlaczego oni, którzy tyle przecierpieli i przetrzymali, musieli zginąć”. Żydowskie ofiary zbrojnej przemocy na Podhalu w latach 1945–1947 Pim Griffioen, Ron Zeller, Prześladowania Żydów w Holandii, Francji i Belgii, 1940–1945 w ujęciu porównawczym: podobieństwa, różnice, przyczyny Tal Bruttmann, Polityka antyżydowska, „ostateczne rozwiązanie” i pomoc udzielana Żydom we Francji Vichy w latach 1940–1945 Katarzyna Odrzywołek, Piotr Trojański, Dzieci Teheranu – od mrozów Syberii do słońca Palestyny. Rola delegatur Ambasady RP w ZSRR i Armii gen. Andersa w ratowaniu dzieci żydowskich . Nawojka Cieślińska-Lobkowicz, Grabieżca ze znakiem Q. O rabunkowej działalności Pietera Nicolaasa Mentena (1899–1987) Barbara Engelking, Labirynty i plątaniny. Historia pewnego Sprawiedliwego SYLWETKI Roni Stauber, Filip Friedman i początki badań nad Zagładą KONTEKSTY Bartłomiej Rusin, Deportacja Żydów z Macedonii Wardarskiej, Bełomoria i Pirotu w historiografii bułgarskiej Z WARSZTATÓW BADAWCZYCH/ Stefan Klemp, Źródła ukazujące działalność batalionów policyjnych w okupowanej Polsce Agnieszka Haska, „Proszę Pana Ministra o energiczną interwencję”. Aleksander Ładoś (1891–1963) i ratowanie Żydów przez Poselstwo RP w Bernie Katharina Friedla, Strategie przetrwania i udzielanie pomocy żydowskim partnerom w małż eń stwach mieszanych we Wrocławiu i Hamburgu. Studium przypadku Justyna Majewska, „Czym wytłumaczy Pan…?” Inteligencja żydowska o polonizacji i asymilacji Żydów w getcie warszawskim . Maria Ferenc Piotrowska, „Ma ono na twarzy grymas dojrzałego i gorycz pokrzywdzonego […] – nie ma dzieciństwa”. Przemiany ról dzieci w rodzinie w getcie warszawskim PUNKTY WIDZENIA Tomasz Ceran, Historia XX wieku, totalitaryzm i problem zła Piotr Forecki, Anna Zawadzka, Reguła złotego środka. Kilka uwag na temat współczesnego dominującego dyskursu o „stosunkach polsko-żydowskich” Piotr Filipkowski, Między historią mówioną, psychologią ocalenia a traumą drugiego pokolenia. Wokół książek Mikołaja Grynberga Ocaleni z XX wieku i Oskarżam Auschwitz. Opowieści rodzinne MATERIAŁY Pamiętnik dr. Chaima Einhorna [Barbara Engelking] Ewa Wiatr, Na marginesie funkcjonowania sądów polskich w Generalnym Gubernatorstwie. Przypadek Majera Wolberga Piotr Trojański, „Trzeba mu jedną posłać, bo jakiś złotnik czy też kanadziarz”. Sprawa strażnika Stałej Ochrony Obozu Oświęcimskiego MAŁE FORMY Tadeusz Bartoś, Zapomnieć Jacek Leociak, Ginczanka OMÓWIENIA Tadeusz Czekalski, Bałkańska ziemia obiecana? Problem Holokaustu w albańskich badaniach nad przeszłością Natalia Sineaeva-Pankowska, Pamięć o Holokauście w Mołdawii Ján Hlavinka, Historiografia słowacka wobec problematyki Zagłady NAUCZANIE O ZAGŁADZIE Katarzyna Woniak, Ujęcie Zagłady w niemieckich podręc