Opis
Celem pracy jest skonfrontowanie ogólnego modelu wykładni prawa, budowanego w literaturze i najpełniej rozwijanego w praktyce orzeczniczej na gruncie prawa krajowego, z właściwościami wykładni dokonywanej w perspektywie ponadkrajowej. Praca składa się z trzech części. Pierwsza z nich ma charakter wprowadzający i odnosi się do podstawowego i wyjściowego do dalszych rozważań modelu wykładni. Problematyka ta przechodzi w części drugiej i trzeciej w budowanie katalogu podstawowych właściwości szczególnych, w pewnym sensie odrębności w stosunku do powyższego modelu podstawowego, w odniesieniu do wybranych aspektów prawa międzynarodowego i ponadnarodowego. Wybór międzynarodowego prawa praw człowieka oraz prawa Unii Europejskiej jako perspektywy wspomnianej na wstępie konfrontacji wynikał zarówno z możliwości, jakie te działy prawa tworzą dla obserwacji i formułowania twierdzeń na temat wykładni w ogóle, jak też z aktualnej roli prawa międzynarodowego i ponadnarodowego w obrocie prawnym, tak międzynarodowym, jak i krajowym. I właśnie fakt bezpośredniego stosowania i wykładni tego prawa przez sądy krajowe z jednej strony łączy poszczególne aspekty ujęte w trzech częściach pracy, natomiast z drugiej - wskazuje na odrębności metodologii wykładni, jakie winny być uwzględniane przez sądy krajowe stosujące i interpretujące prawo unijne i międzynarodowe prawo praw człowieka, nie tylko w obliczu odmiennych sposobów uregulowań normatywnych, ale także roli orzecznictwa sądowego w tych działach prawa. Spis treściObjaśnienia skrótów 8 Wprowadzenie 9 Leszek Leszczyński – Część I. Wykładnia prawa – model ogólny 11 1. Prawo i jego wykładnia 13 1.1. Wykładnia ogólna a wykładnia operatywna. Rodzaje wykładni 13 1.2. Cechy wykładni operatywnej 15 1.3. Walidacyjno-derywacyjne ujęcie wykładni 16 2. Podmioty wykładni operatywnej 19 2.1. Sądy a organy administracji. Wykładnia a typy stosowania prawa 19 2.2. Rodzaje sądów. Sądy krajowe i ponadnarodowe 22 2.3. Formy komunikacji między podmiotami dokonującymi wykładni 23 3. Proces wykładni operatywnej 25 3.1. Przedmiot wykładni i sytuacja interpretacyjna 25 3.2. Rodzaje reguł i ich funkcje w procesie wykładni 27 3.3. Kolejność zastosowania reguł w ramach wykładni operatywnej 29 4. Argumenty walidacyjne wykładni 31 4.1. Argumentacja walidacyjna w wykładni oraz rodzaje źródeł rekonstrukcji 31 4.2. Przepisy jako argumenty walidacyjne. Rodzaje przepisów i ich zastosowań 34 4.3. Precedensy i kryteria otwarte jako argumenty walidacyjne 36 5. Reguły językowe wykładni prawa 38 5.1. Miejsce reguł językowych w wykładni 38 5.2. Rola argumentów semantycznych 40 5.3. Rola argumentów syntaktycznych 43 6. Reguły systemowe wykładni prawa 45 6.1. Miejsce reguł systemowych w wykładni 45 6.2. Rola reguł systemowo-strukturalnych 46 6.3. Rola argumentów systemowo-aksjologicznych 50 7. Reguły celowościowe i funkcjonalne wykładni prawa 53 7.1. Miejsce reguł celowościowych i funkcjonalnych w wykładni 53 7.2. Reguły celowościowe wykładni 55 7.3. Reguły funkcjonalne wykładni 57 8. Kryteria aksjologii otwartej w wykładni prawa 60 8.1. Rodzaje zastosowań kryteriów aksjologii otwartej w wykładni prawa 60 8.2. Rekonstrukcja treści kryterium otwartego 61 8.3. Reguły aksjologii otwartej w rekonstrukcji normatywnej podstawy decyzji 64 9. Inne decyzje (precedensy) w wykładni prawa a prawotwórstwo sądowe 67 9.1. Rekonstrukcja normy z innej decyzji stosowania prawa 67 9.2. Precedens w rekonstrukcji normatywnej podstawy decyzji 69 9.3. Wykładnia a problem prawotwórstwa sądowego 72 10. Czynniki różnicujące model wykładni prawa 75 10.1. Właściwości kultury prawnej 76 10.2. Rodzaj gałęzi prawa i typ procesu decyzyjnego 77 10.3. Właściwości społecznego otoczenia prawa 81 Bartosz Liżewski – Część II. Wykładnia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka 85 1. Międzynarodowe prawo praw człowieka i jego wykładnia 87 1.1. Ogólna charakterystyka systemu międzynarodowego prawa praw człowieka 87 1.2. Koncepcja wykładni i źródła prawa w międzynarodowym prawie praw człowieka 90 2. Podmioty wykładni operatywnej 93 2.1. Sądy a organy administracji. Wykładnia a typy stosowania prawa 93 2.2. Sądy krajowe a sądy międzynarodowe 96 2.3. Aspekty komunikacji „międzypodmiotowej”, rola doktryny 98 3. Proces wykładni operatywnej Europejskiej Konwencji Praw Człowieka 101 3.1. Przedmiot wykładni i sytuacja interpretacyjna 101 3.2. Rodzaje reguł wykładni i ich funkcje w procesie wykładni 106 3.3. Kolejność zastosowania reguł w ramach wykładni operatywnej 108 4. Argumenty walidacyjne wykładni 109 4.1. Argumentacja walidacyjna w wykładni oraz rodzaje źródeł rekonstrukcji 109 4.2. Przepisy jako argumenty walidacyjne. Rodzaje przepisów, rodzaje zastosowań 111 4.3. Precedensy i kryteria otwarte jako argumenty walidacyjne 113 5. Reguły językowe wykładni prawa 115 5.1. Miejsce reguł językowych w wykładni 115 5.2. Rola reguł semantycznych (klaryfikacja znaczeń) 118 5.3. Rola argumentów syntaktycznych 124 6. Reguły systemowe wykładni prawa 126 6.1. Miejsce reguł syste