Opis
Praca stanowi syntezę wiedzy o kulturze magdaleńskiej na terenach wschodniej części Środkowej Europy rozumianej tu jako obszary Czech, Moraw i Polski. Jest ona podsumowaniem dotychczasowego stanu badań oraz propozycją nowego podejścia do zagadnień dotyczących zróżnicowania inwentarzy wykonanych techniką łupania, chronologii, dynamiki i struktury osadnictwa oraz relacji pomiędzy magdalenienem a młodszymi jednostkami kulturowymi. W książce sporo miejsca poświęcono zagadnieniom przemian kulturowych na terenach Środkowej Europy w okresie poprzedzającym pojawienie się osadnictwa magdaleńskiego a także genezie kultury magdaleńskiej powstałej na terenach Europy Zachodniej. Jest to pierwsze w polskiej literaturze przedmiotu szerokie omówienia aktualnych poglądów dotyczących problemu początków tej jednostki taksonomiczej. Przedstawiono także procesy, które doprowadziły do stopniowego zaniku magdalenienu. Większość objętości książki poświęcona jest omówieniu rozmaitych zagadnień dotyczących chronologii, osadnictwa, gospodarki, kultury materialnej i duchowej magdalenienu a także związków pomiędzy środowiskiem naturalnym a osadnictwem i kulturą magdaleńskich zbieraczy i łowców. Problematykę te przedstawiono ukazując jednocześnie podobieństwa i różnice pomiędzy poszczególnymi analizowanymi w tekście obszarami, co pozwoliło na uchwycenie możliwych związków międzyregionalnych. Uwzględniono też zagadnienie relacji pomiędzy magdalenienem a epigrawetienem. Na podstawie przeprowadzonej analizy wykazano, że osadnictwo magdaleńskie wschodniej części Środkowej Europy nosi w sobie liczne cechy peryferii. Jednocześnie jednak kultura jaką obserwuje się na tych terenach jest silnie zakorzeniona w kulturze, która obejmuje większą cześć Europy Zachodniej i Środkowej. Uderzające jest przywiązanie do wzorców i trwanie tradycji mimo ogromnego dystansu dzielącego wschodnie rubieże magdalenienu do jego centrum. Spis treściWstęp 7 1. Historia badań 11 1.1. Historia pojęcia i klasyfikacje magdalenienu 11 1.2. Badania na terenach Europy Środkowej 17 2. Podział i chronologia późnej fazy górnego i schyłkowego plejstocenu 23 3. Środowisko naturalne schyłkowego plejstocenu 26 4. Sytuacja kulturowa na terenach Europy Środkowej w okresie poprzedzającym pojawienie się technokompleksu magdaleńskiego (LGM) 32 4.1. Polska 34 4.2. Morawy 38 4.3. Czechy 39 4.4. Słowacja 40 4.5. Zachodnia część Europy Środkowej 41 5. Solutren i badegoulien w Europie Zachodniej 57 5.1. Refugia 57 5.1.1. Czym jest refugium? 59 5.2. Solutren 63 5.3. Badegoulien 70 6. Geneza i początki magdalenienu 81 6.1. Terminologia 81 6.2. Magdalenien początkowy 81 6.3. Magdalenien środkowy 89 7. Początki magdalenienu w Europie Środkowej 94 8. Zasięg osadnictwa magdaleńskiego we wschodniej części Europy Środkowej 107 9. Chronologia technokompleksu magdaleńskiego we wschodniej części Europy Środkowej 114 9.1. Datowania bezwzględne 116 10. Osadnictwo magdaleńskie na terenach wschodniej części Europy Środkowej 130 10.1. Wstęp 130 10.2. Struktura osadnictwa 132 10.2.1. Rozprzestrzenienie osadnictwa – regiony i mikroregiony osadnicze 132 10.2.2. Centra osadnicze 137 10.3. Typy stanowisk 139 10.3.1. Jaskinie 140 10.3.1.1. Występowanie 140 10.3.1.2. Rozmiary przestrzeni użytkowej w jaskiniach 145 10.3.2. Stanowiska otwarte 147 10.3.2.1. Rozmiary przestrzeni użytkowej na stanowiskach otwartych 153 10.3.3. Zróżnicowanie wielkości i funkcji stanowisk 154 10.4. Podsumowanie 179 11. Fauna łowna i sezonowość osadnictwa 184 12. Surowce kamienne na stanowiskach magdaleńskich wschodniej części Europy Środkowej 203 13. Inwentarze krzemienne 226 13.1. Polska 228 13.2. Morawy 244 13.3. Czechy 261 13.4. Podsumowanie 267 14. Inwentarze kościane 272 15. Ludzkie szczątki kostne i zagadnienie pochówków 283 16. Sztuka na stanowiskach magdaleńskich 291 17. Centra osadnicze, struktura osadnictwa i grupy regionalne 298 17.1. Kontakty z terenami poza granicami magdalenienu 311 17.2. Zajmowana przestrzeń i liczba ludności 312 18. Schyłek magdalenienu 317 19. Zestawienie stanowisk magdaleńskich i epimagdaleńskich 324 Literatura 382 Ryciny 419 Summary 513