Opis
Publikacja jest interdyscyplinarną, osadzoną w językoznawstwie pracą nad zagadnieniem wartościowania w języku i przy jego pomocy. Jej celem jest przedstawienie strategii wyrażania etnicznych sądów wartościujących na przykładzie stosunków niemiecko-polskich. Materiał badawczy stanowią komentarze internetowe do artykułów prasowych, które ukazywały się na forach internetowych opiniotwórczych dzienników i tygodników niemieckich. Okres badawczy obejmował lata 2009–2013. W pracy ukazano najczęstsze motywy oraz źródła formułowania etnicznych sądów wartościujących. Przedstawiono także wizerunek Polski i Polaków od XIX wieku aż po czasy współczesne. Podjęto ponadto próbę odpowiedzi na następujące pytania: – Jakie środki językowe stosowane są do nazywania Polaków? – Jakie własności i cechy przypisuje się Polakom? – Jakie argumenty używane są do usprawiedliwienia dyskryminacji Polaków? – Z jakiej perspektywy formułowane są pejoratywne określenia i sposoby argumentacji? – Czy sądy wartościujące Polaków wyraża się bezpośrednio, czy może w sposób zawoalowany oraz czy zostają one wzmocnione, czy raczej stonowane? Publikacja jest adresowana do osób zainteresowanych współczesnymi tendencjami badań językoznawczych, w nurt których wpisują się zarówno metodologia obejmująca badania dotyczące języka w Internecie jak i analiza pragmalingwistyczna i dyskursywna wartościowania za pomocą języka. Spis treściSpis treści Wstęp / 9 Rozdział 1 Etniczne sądy wartościujące / 13 1.1. Cechy etnicznych sądów wartościujących / 13 1.2. Motywy wyrażania etnicznych sądów wartościujących / 16 1.2.1. Potrzeba szybkiej orientacji w kompleksowym świecie / 16 1.2.2. Potrzeba separowania i dystansowania się grupy własnej od obcej / 17 1.2.3. Potrzeba umacniania tożsamości społecznej w obrębie grupy własnej / 18 1.2.3.1. Dowartościowywanie grupy własnej / 18 1.2.3.2. Pomniejszanie wartości grupy obcej przez grupę własną / 19 1.2.4. Potrzeba obrony własnej grupy i usprawiedliwiania dyskryminacji innych / 20 1.2.5. Konflikty etniczne / 21 1.3. Podsumowanie / 25 Rozdział 2 Etniczne sądy wartościujące o charakterze stereotypowym na przykładzie stosunków niemiecko-polskich / 27 2.1. Sądy Niemców o Polsce i Polakach / 27 2.2. Źródła formułowania niemieckich sądów wartościujących o Polakach / 34 2.3. Źródła napięć w stosunkach niemiecko-polskich po roku 1945 / 39 2.3.1. Wydarzenia historyczno-polityczne / 40 2.3.2. Wydarzenia medialne / 58 2.4. Podsumowanie / 77 Rozdział 3 Język jako narzędzie ekspresji i wartościowania / 79 3.1. Ekspresywna funkcja języka / 80 3.2. Wartościująca funkcja języka / 83 3.2.1. Miejsce wartości w opisie lingwistycznym / 87 3.2.2. Typologia wartości / 88 3.2.3. Wartościowanie w lingwistyce / 90 3.2.4. Rodzaje wartościowania / 93 3.2.4.1. Wartościowanie jakościowe i ilościowe / 93 3.2.4.2. Wartościowanie eksplicytne i implicytne / 94 3.2.5. Rodzaje wartościujących aktów mowy / 97 3.2.6. Struktura aktu wartościującego / 100 3.3. Językowe środki wyrażania wartości / 102 3.3.1. Wyrazy wartościujące / 103 3.3.2. Konotacja leksykalno-semantyczna w funkcji wartościującej / 106 3.3.2.1. Konotacja a znaczenie denotacyjne leksemów / 106 3.3.2.2. Miejsce wartości w konotacji / 107 3.3.2.3. Typologia słownictwa konotacyjnie wartościującego / 110 3.4. Podsumowanie / 112 Rozdział 4 Strategie wyrażania etnicznych sądów wartościujących / 113 4.1. Opis korpusu badawczego / 115 4.2. Komentarz internetowy jako wartościujący gatunek tekstu / 115 4.3. Założenia metodologiczne analizy / 117 4.4. Strategie wartościowania w analizowanym korpusie / 119 4.4.1. Deiktyczne eksponenty wartościujące / 119 4.4.2. Etykietowanie wartościujące / 124 4.4.2.1. Wartościowanie za pomocą rzeczowników / 127 4.4.2.1.1. Dosłowne użycie rzeczowników wartościujących / 128 4.4.2.1.2. Metaforyczne użycie rzeczowników wartościujących / 139 4.4.2.2. Wartościowanie za pomocą przymiotników / 143 4.4.2.3. Wartościowanie za pomocą czasowników / 151 4.4.2.4. Wartościowanie za pomocą frazeologizmów / 155 4.4.3. Ironizowanie / 160 4.4.4. Dobór toposów wartościujących / 163 4.4.4.1. Topos polskiego zacofania / 163 4.4.4.2. Topos zagrożenia miejsc pracy / 165 4.4.4.3. Topos życia na koszt niemieckich podatników / 166 4.4.4.4. Topos polskiej niewdzięczności / 169 4.4.4.5. Topos Polaka jako złodzieja / 170 4.4.4.6. Topos niemieckiej ofiary i polskiego sprawcy / 171 4.4.4.7. Topos polskiego ignoranta historycznego / 176 4.5. Podsumowanie / 177 Wnioski końcowe / 179 Bibliografia / 185 Summary / 219 Zusammenfassung / 221