Opis
Prezentowana praca z jednej strony szczegółowo omawia relacje Federacji Rosyjskiej i Ukrainy, wykorzystując instrumentarium nauki o stosunkach międzynarodowych, w szczególności zaś podejścia badawcze zajmujące się problematyką zależności, z drugiej zaś ¦ weryfikuje przydatność tych ostatnich do analizy współczesnych stosunków międzynarodowych. Ramy chronologiczne pracy obejmują zasadniczo lata 1991-2012, ze szczególnym uwzględnieniem okresu po "pomarańczowej rewolucji" na Ukrainie w 2004 r. Relacje ukraińsko-rosyjskie były niejednokrotnie przedmiotem zainteresowania politologów, niemniej do tej pory w Polsce na gruncie nauki o stosunkach międzynarodowych nie powstała rozprawa poświęcona wszechstronnej analizie zależności łączących oba państwa. Spis treściWYKAZ SKRÓTÓW 9 WSTĘP 11 ROZDZIAŁ I. RELACJA ZALEŻNOŚCI W NAUCE O STOSUNKACH MIĘDZYNARODOWYCH 21 1. Pojęcie zależności 21 2. Historyczne i współczesne formy zależności 25 2.1. Okres przedwestfalski 25 2.2. Okres kolonialny 27 2.3. Okres „zimnej wojny” 32 2.4. Okres współczesny 33 3. Główne interpretacje badawcze relacji zależności 37 3.1. Studia nad imperializmem 38 3.2. Szkoła „dependencji” 47 3.3. Koncepcja „systemu-świata” 51 3.4. Perspektywa postkolonialna 55 4. Autorski model relacji zależności 63 4.1. Założenia ogólne 63 4.2. Zależności w sferze systemu politycznego 64 4.3. Zależności w sferze gospodarczej 67 4.4. Zależności w sferze bezpieczeństwa i obrony 69 4.5. Zależności w sferze społecznej 72 4.6. Zależności w sferze kulturowo-ideologicznej 74 4.7. Zależności w sferze polityki zagranicznej 77 ROZDZIAŁ II. HISTORYCZNE UWARUNKOWANIA ZALEŻNOŚCI UKRAINY OD ROSJI 79 1. Okres przedradziecki 80 1.1. Ruś Kijowska jako pierwsze państwo wschodnich Słowian 80 1.2. Kozaczyzna i jej przyłączenie do imperium rosyjskiego 82 1.3. Przemiany w carskiej Rosji i powstanie nowoczesnego narodu ukraińskiego 89 2. Ukraina w składzie ZSRR 96 2.1. Ukraina w polityce władz radzieckich w latach 1917–1945 96 2.2. Ukraina w polityce władz radzieckich w okresie powojennym 101 2.3. Ukraina na drodze do niepodległości 108 ROZDZIAŁ III. ZALEŻNOŚCI W SFERZE SYSTEMU POLITYCZNEGO 112 1. Podobieństwa ustrojowe pomiędzy Federacją Rosyjską i Ukrainą 112 1.1. Dziedzictwo ustrojowe ZSRR 112 1.2. Ewolucja systemu politycznego Federacji Rosyjskiej 116 1.3. Ewolucja systemu politycznego Ukrainy 119 1.4. Znaczenie podobieństw ustrojowych 125 2. Główne podmioty ukraińskiego systemu politycznego wobec Rosji 128 2.1. Prezydenci Ukrainy wobec Rosji 128 2.2. Współczesne siły polityczne na Ukrainie wobec Rosji 139 2.3. Ukraińskie grupy oligarchiczne wobec Rosji 152 3. Ingerencje Federacji Rosyjskiej w życie polityczne Ukrainy 162 3.1. Poparcie Federacji Rosyjskiej dla prezydenta Leonida Kuczmy 162 3.2. Zaangażowanie Rosji w wybory prezydenckie w 2004 r. 164 3.3. Rosyjskie działania przeciwko prezydentowi Wiktorowi Juszczence 170 4. Wnioski 173 ROZDZIAŁ IV. ZALEŻNOŚCI W SFERZE GOSPODARCZEJ 176 1. Stosunki Ukrainy i Rosji w sektorze energetycznym 179 1.1. Interesy Ukrainy i Rosji w sektorze energetycznym 180 1.2. Kwestia warunków dostaw rosyjskiego gazu na Ukrainę 184 1.3. Kwestia kontroli ukraińskiego sektora energetycznego 189 1.4. Alternatywne szlaki transportu paliw z Azji do Europy 193 2. Ukraińsko-rosyjska wymiana handlowa 195 2.1. Wielkość i struktura wymiany handlowej 196 2.2. Kwestia liberalizacji wymiany handlowej 200 2.3. Wybrane problemy handlowe 202 3. Rosyjskie inwestycje bezpośrednie na Ukrainie 205 3.1. Wielkość rosyjskich inwestycji 208 3.2. Główne obszary rosyjskich inwestycji 211 3.3. Rosyjskie inwestycje na Ukrainie a dwustronne relacje polityczne 214 4. Wnioski 216 ROZDZIAŁ V. ZALEŻNOŚCI W SFERZE BEZPIECZEŃSTWA I OBRONY 219 1. Poradziecka broń jądrowa na Ukrainie 222 1.1. Nuklearne dziedzictwo ZSRR 222 1.2. Polityka Ukrainy wobec poradzieckich arsenałów jądrowych 223 1.3. Polityka Rosji wobec poradzieckich arsenałów jądrowych na Ukrainie 226 1.4. Porozumienia z 1994 r. i ich znaczenie 227 2. Rosyjska Flota Czarnomorska 229 2.1. Znaczenie Floty Czarnomorskiej w polityce Rosji 230 2.2. Kwestia podziału Floty Czarnomorskiej (1991–1997) 232 2.3. Kwestia okresu stacjonowania Floty Czarnomorskiej (1997–2010) 235 2.4. Konsekwencje stacjonowania Floty Czarnomorskiej dla Ukrainy 238 3. Granica ukraińsko-rosyjska 241 3.1. Specyfika granicy ukraińsko-rosyjskiej 242 3.2. Problem potwierdzenia granicy 244 3.3. Problem delimitacji i demarkacji granicy 247 3.4. Problem granicy morskiej 249 4. Współpraca w sferze przemysłu zbrojeniowego 251 4.1. Potencjał przemysłu zbrojeniowego Rosji i Ukrainy 251 4.2. Zakres i znaczenie współpracy dwustronnej 254 4.3. Współpraca w sferze przemysłu zbrojeniowego a relacje polityczne 257 4.4. Implikacje współpracy w sferze przemysłu zbrojeniowego 260 5. Ukraina wobec konfliktu w Naddniestrzu 261 5.1. Zarys konfliktu w Naddniestrzu 262 5.2. Następstwa konfliktu w Naddniestrzu dla Ukrainy 264 5.3. Polityka Ukrainy wobec konfliktu w Naddniestrzu 266 6. Wnioski 27