Opis
Książka w przystępny sposób przedstawia zarówno system ubezpieczeń społecznych, jak i świadczenia pozaubezpieczeniowe realizowane przez ZUS. Omawia zasady podlegania ubezpieczeniom – w tym ubezpieczeniu społecznemu rolników – wymiar składek, katalog przysługujących świadczeń oraz obowiązki płatników i ubezpieczonych. Wyjaśnia także przebieg postępowania przed organami rentowymi i sądami powszechnymi. Publikacja zawiera bogaty przegląd orzecznictwa sądów krajowych i trybunałów międzynarodowych, a także przepisy rozproszone w licznych aktach prawnych, kluczowe dla pełnego zrozumienia systemu. Autorka odpowiada na praktyczne pytania, m.in.: • kto i w jakich warunkach podlega ubezpieczeniom, • jak działa system filarowy, • jakie świadczenia przysługują z poszczególnych ubezpieczeń, • na jakich zasadach następuje zwrot świadczeń nienależnie pobranych, • kiedy inne osoby ponoszą odpowiedzialność za zaległości składkowe, • jak wnieść odwołanie od decyzji organów rentowych, • jakie świadczenia nieskładkowe wypłaca ZUS i jakie warunki trzeba spełnić, by je uzyskać. Vademecum uwzględnia najnowsze zmiany, w tym dotyczące wakacji składkowych, rent wdowich, świadczeń wspierających, świadczeń honorowych, zasiłków pogrzebowych oraz zasad orzecznictwa lekarskiego mających wpływ na prawo do zasiłku chorobowego. Szczegółowo omówiono również rozwiązania wprowadzone ustawą z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r., poz. 26), w tym przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2027 r. Książka przeznaczona jest dla praktyków prawa, którzy szybko odnaleźć chcą istotne rozwiązania dotyczące poszczególnych instytucji ubezpieczeniowych, osób poszukujących wiadomości z zakresu tematyki ubezpieczeniowej, a także studentów i aplikantów. Spis treściSPIS TREŚCI Wykaz skrótów 21 Rozdział I Zagadnienia wstępne 25 1. Dlaczego ubezpieczenia społeczne są takie skomplikowane? 25 1.1. Jak narodziły się ubezpieczenia społeczne? 25 1.2. Uwarunkowania demograficzne, ekonomiczne, prawne i społeczne polskiego systemu ubezpieczeń społecznych 25 2. Zabezpieczenie społeczne, ubezpieczenie społeczne, zaopatrzenie społeczne, pomoc społeczna – rozróżnienie podstawowych pojęć 26 2.1. Zabezpieczenie społeczne 26 2.2. Ubezpieczenie społeczne 27 2.3. Zaopatrzenie społeczne 28 2.4. Pomoc społeczna 28 2.5. Czy ubezpieczenie zdrowotne należy do ubezpieczeń społecznych? 29 3. Charakterystyczne cechy regulacji polskiego systemu ubezpieczeń społecznych jako elementu zabezpieczenia społecznego 30 3.1. Konstytucja RP jako wzorzec regulacji w sprawach dotyczących zabezpieczenia społecznego 30 3.2. Kto jest obowiązany do realizowania konstytucyjnych praw podmiotowych? 30 3.3. Charakterystyka uregulowań dotyczących ubezpieczeń społecznych jako elementu zabezpieczenia społecznego 31 3.4. Podstawowe akty prawne regulujące funkcjonowanie systemu ubezpieczeń społecznych i system świadczeń z ubezpieczenia społecznego 33 4. Konwencje i umowy międzynarodowe jako źródło międzynarodowego prawa socjalnego 33 4.1. Podstawowe źródła międzynarodowego prawa zabezpieczenia społecznego 33 4.2. Karta praw podstawowych Unii Europejskiej 36 5. Prawo unijne. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego 37 5.1. Zasada bezpośredniego stosowania norm unijnych 37 5.2. Zasada swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Unii 37 5.3. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego jako instrument służący ochronie interesów pracownika przemieszczającego się wewnątrz Unii. Gdzie szukamy norm koordynujących? 38 5.4. Zakres podmiotowy i przedmiotowy rozporządzenia nr 883/2004 39 5.5. Podstawowe zasady koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego 40 5.5.1. Zasada jedności stosowanego ustawodawstwa 40 5.5.2. Zasada sumowania okresów ubezpieczenia (zatrudnienia i zamieszkania) 44 5.5.3. Zasada równego traktowania 45 5.5.4. Zasada zachowania praw nabytych (transferu) 45 5.5.5. Zasada równego traktowania świadczeń, dochodów, okoliczności i zdarzeń 45 6. Pytania 45 Rozdział II Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym 47 1. Zakres przedmiotowy ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych 47 1.1. Co tam znajdziemy? 47 1.2. Zasada równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan cywilny i rodzinny (art. 2a u.s.u.s.) 48 1.3. Rodzaje ubezpieczeń społecznych wyodrębnione w polskim prawie ubezpieczeń (art. 1 u.s.u.s.) 49 1.4. Podmioty realizujące zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 3 ust. 1 u.s.u.s.) 49 1.4.1. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – status 49 1.4.2. Fundusze emerytalne i towarzystwa emerytalne 50 1.4.3. Rodzaje funduszy emerytalnych 51 1.4.4. Płatnicy składek 52 1.5. Co oznacza pojęcie ubezpieczonego? 52 1.5.1. Definicja zawarta w ustawie systemowej 52 1.5.2. Status osób, które w dniu wejścia w życie ustawy systemowej i po tej dacie nie podlegały ubezpieczeniu 53 2. Obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe 53 2.1. Podstawowe zasady podleg