Opis
Monografia kierowana jest głównie do historyków języka, ale też do lingwistów zajmujących się współczesnymi wyrażeniami metatekstowymi (bazą teoretyczną jest Słownik gniazdowy polskich partykuł M. Grochowskiego, A. Kisiel i M. Żabowskiej). Głównym zadaniem autorki jest odsłanianie zasad nominacyjnych klasy partykuł, rozumianych jako metatekstowe operatory otwierające i komentujące remat wypowiedzenia. Zasady nominacyjne partykuł nazywane są derywacją funkcjonalną, chodzi bowiem o pokazanie, jak elementy planu przedmiotowego zmieniają swój status, jak zaczynają funkcjonować w planie metatekstowym. Układ i kolejność rozpatrywanych zasad nominacyjnych dyktował materiał językowy. Ich opis otwierają partykuły powstałe na bazie przysłówków, potem pokazane są partykuły, których bazą był czasownik, a na końcu – omawiane są partykuły odzaimkowe. Prezentowane w monografii analizy mają walor wyjaśniający, a nie idiograficzny. Opisowość sprowadzana jest do gromadzenia materiału niezbędnego do konstruowania faktu historycznego (językowego procesu). Argumentem na prawdziwość wysuwanych tez jest seryjność zjawiska. Okazuje się, że materiał historyczny w znacznym stopniu rozszerza bazę przykładową (odnotowano ponad 70 wygasłych już polskich partykuł). Spis treściSpis treści Wprowadzenie / 7 I. Kręte ścieżki studiów historycznoleksykalnych / 9 1. Główny cel pracy / 12 2. Tekst a słownik / 16 3. Rozumienie terminu metatekst / 21 II. Partykuły w perspektywie historycznej / 25 1. Definicja partykuły / 26 2. Kształt partykuły / 30 3. Wachlarz przyczyn generujących partykuły / 35 III. Od przysłówka do partykuły / 37 1. Przysłówek versus partykuła / 40 2. Zerowanie składników autoreferującej parentezy / 47 3. Zerowanie dublowanej predykacji / 55 4. Wiązanie przysłówka przez partykułę / 60 5. Podsumowanie / 64 IV. Czasownik bazą dla partykuły / 67 1. Zerowanie struktur bezpodmiotowych / 68 2. Quasi-partykuły typu mówię / 75 V. Partykuły odzaimkowe / 81 VI. Zrywanie więzi z planem przedmiotowym / 87 1. Fonetyczne i fleksyjne przyczyny zrywania więzi z planem przedmiotowym / 89 2. Słowotwórcze przyczyny zrywania więzi z planem przedmiotowym / 90 3. Zrywanie więzi z planem przedmiotowym wskutek zmian składniowych / 92 4. Zrywania więzi z planem przedmiotowym wskutek zmian na poziomie leksykalnym / 98 VII. Wariantywność postaci partykuł / 107 VIII. Przemiany w klasie polskich partykuł / 113 1. Pozorne zmiany znaczenia partykuł / 114 2. Znaczenie a łączliwość partykuły / 121 3. Partykuła versus spójnik / 125 4. Partykuła versus dopowiedzenie / 128 5. Zmiany ilościowe w historii polskich partykuł / 129 Zakończenie / 137 Literatura / 139 Źródła materiału językowego wraz ze skrótami / 144 Indeks omawianych partykuł / 145 Summary / 149 ?????? / 151