Opis
Traktat o sprawiedliwości zawiera kwestie 57-80 z „drugiej części drugiej części” (secunda secundae) Summy teologii św. Tomasza z Akwinu. Nawiązując do fundamentalnych rozróżnień Arystotelesa, Akwinata omawia w nich najpierw istotne aspekty sprawiedliwości ogólnej, rozumianej jako zgodność z prawem (iustitia legalis), a następnie dwie główne odmiany sprawiedliwości partykularnej: sprawiedliwość rozdzielającą (iustitia distributiva) oraz sprawiedliwość, którą Arystoteles ze względu na jej funkcję określał jako wyrównującą, a Tomasz – raczej z uwagi na jej dziedzinę, obejmującą szeroko rozumiane relacje wymiany (commutationes) między jednostkami – nazywa sprawiedliwością wymienną (iustitia commutativa). Poświęcając najwięcej miejsca wykroczeniom przeciwko tej drugiej, Tomasz z Akwinu rozwija swoje charakterystyczne tezy z tak ważnych obszarów normatywnej refleksji etycznej jak etyka zabijania lub etyka prawnicza. Podobnie jak pięć poprzednich pozycji z wydawanej serii (Traktat o cnotach, 2005; Traktat o szczęściu, 2008; Traktat o roztropności, 2011; Traktat o ludzkim działaniu, 2013; Traktat o prawie, 2014), tak i ta ukazuje się w nowym tłumaczeniu i opracowaniu edytorskim profesora Włodzimierza Galewicza. Spis treściWSTĘP TŁUMACZA 9 I. FORMY SPRAWIEDLIWOŚCI W UJĘCIU TOMASZA Z AKWINU 9 1. STRUKTURA „TRAKTATU O SPRAWIEDLIWOŚCI" 9 2. SPRAWIEDLIWOŚĆ OGÓLNA 12 3. SPRAWIEDLIWOŚĆ PARTYKULARNA 15 4. SPRAWIEDLIWOŚĆ DYSTRYBUTYWNA 18 5. SPRAWIEDLIWOŚĆ W TRANSAKCJACH WYMIANY 21 6. SPRAWIEDLIWOŚĆ KARNA 30 II. NOTA O PRZEKŁADZIE 40 TRAKTAT O SPRAWIEDLIWOŚCI KWESTIA 57. O PRAWIE OKREŚLANYM JAKO IUS 43 ARTYKUŁ 1. CZY PRAWO JAKO IUS JEST PRZEDMIOTEM SPRAWIEDLIWOŚCI ? 43 ARTYKUŁ 2. CZY JEST RZECZĄ WŁAŚCIWĄ DZIELIĆ PRAWO NA NATURALNE I STANOWIONE ? 46 ARTYKUŁ 3. CZY PRAWO WSPÓLNE WSZYSTKIM NARODOM JEST TYM SAMYM CO PRAWO NATURALNE ? 48 ARTYKUŁ 4. CZY JAKO SZCZEGÓLNE GATUNKI PRAWA NALEŻY WYRÓŻNIAĆ PRAWO OJCOWSKIE I PRAWO PANA W STOSUNKU DO SŁUGI? 50 KWESTIA 58. O SPRAWIEDLIWOŚCI 53 ARTYKUŁ 1. CZY SPRAWIEDLIWOŚĆ JEST POPRAWNIE DEFINIOWANA JAKO TRWAŁA I STAŁA WOLA ODDAWANIA KAŻDEMU TEGO, CO SIĘ MU PRAWNIE NALEŻY? 53 ARTYKUŁ 2. CZY SPRAWIEDLIWOŚĆ ZAWSZE ODNOSI SIĘ DO KOGOŚ DRUGIEGO ? 56 ARTYKUŁ 3. CZY SPRAWIEDLIWOŚĆ JEST CNOTĄ? 58 ARTYKUŁ 4. CZY PODMIOTEM, W KTÓRYM ISTNIEJE SPRAWIEDLIWOŚĆ, JEST WOLA ? 60 ARTYKUŁ 5. CZY SPRAWIEDLIWOŚĆ JEST CNOTĄ W OGÓLE? 62 ARTYKUŁ 6. CZY SPRAWIEDLIWOŚĆ JAKO CNOTA OGÓLNA JEST W SWOJEJ ISTOCIE TOŻSAMA Z WSZELKĄ CNOTĄ ? 64 ARTYKUŁ 7. CZY OPRÓCZ SPRAWIEDLIWOŚCI OGÓLNEJ ISTNIEJE JAKAŚ SPRAWIEDLIWOŚĆ PARTYKULARNA? 66 ARTYKUŁ 8. CZY SPRAWIEDLIWOŚĆ PARTYKULARNA POSIADA SWOISTĄ MATERIĘ ? 68 ARTYKUŁ 9. CZY SPRAWIEDLIWOŚĆ DOTYCZY UCZUĆ ? 70 ARTYKUŁ 10. CZY ŚRODEK, KTÓREGO TRZYMA SIĘ SPRAWIEDLIWOŚĆ, JEST ŚRODKIEM SAMEJ RZECZY? 72 ARTYKUŁ 11. CZY DZIAŁANIE SPRAWIEDLIWOŚCI POLEGA NA TYM, ABY KAŻDEMU ODDAWAĆ, CO SIĘ MU NALEŻY? 74 ARTYKUŁ 12. CZY SPRAWIEDLIWOŚĆ JEST NAJWAŻNIEJSZĄ Z WSZYSTKICH CNÓT MORALNYCH? 76 KWESTIA 59. O NIESPRAWIEDLIWOŚCI 78 ARTYKUŁ 1. CZY NIESPRAWIEDLIWOŚĆ JEST WADĄ SZCZEGÓLNEGO GATUNKU? 78 ARTYKUŁ 2. CZY KOGOŚ NAZYWA SIĘ NIESPRAWIEDLIWYM ZE WZGLĘDU NA TO, ŻE CZYNI COŚ NIESPRAWIEDLIWEGO ? 80 ARTYKUŁ 3. CZY MOŻNA DOBROWOLNIE DOZNAWAĆ NIESPRAWIEDLIWOŚCI ? 82 ARTYKUŁ 4. CZY KAŻDY, KTO CZYNI COŚ NIESPRAWIEDLIWEGO, POPEŁNIA ŚMIERTELNY GRZECH? 85 KWESTIA 60. O SĄDZIE 87 ARTYKUŁ 1. CZY SĄD JEST AKTEM SPRAWIEDLIWOŚCI ? 87 ARTYKUŁ 2. CZY WOLNO JEST WYDAWAĆ SĄDY? 89 ARTYKUŁ 3. CZY WOLNO WYDAWAĆ SĄD OPARTY NA PODEJRZENIU? 92 ARTYKUŁ 4. CZY PRZYPADKI WĄTPLIWE NALEŻY ROZSTRZYGAĆ NA KORZYŚĆ OSOBY, KTÓRĄ SIĘ OSĄDZA? 94 ARTYKUŁ 5. CZY SĄDY NALEŻY ZAWSZE WYDAWAĆ NA PODSTAWIE PRAW LUB USTAW PISANYCH? 96 ARTYKUŁ 6. CZY SĄD STAJE SIĘ NIEWAŻNY PRZEZ TO, ŻE JEST WYDAWANY BEZPRAWNIE ? 98 KWESTIA 61. O CZĘŚCIACH SPRAWIEDLIWOŚCI 101 ARTYKUŁ 1. CZY SŁUSZNIE WYRÓŻNIA SIĘ DWA GATUNKI SPRAWIEDLIWOŚCI, MIANOWICIE SPRAWIEDLIWOŚĆ ROZDZIELCZĄ I SPRAWIEDLIWOŚĆ WYMIENNĄ? 102 ARTYKUŁ 2. CZY W SPRAWIEDLIWOŚCI ROZDZIELCZEJ I WYMIENNEJ W TAKI SAM SPOSÓB WYZNACZA SIĘ WŁAŚCIWY ŚRODEK? 104 ARTYKUŁ 3. CZY OBIE ODMIANY SPRAWIEDLIWOŚCI ODNOSZĄ SIĘ DO RÓŻNEJ MATERII ? 106 ARTYKUŁ 4. CZY DZIAŁANIE SPRAWIEDLIWE JEST W KAŻDYM PRZYPADKU TYM SAMYM, CO ODPŁACENIE KOMUŚ CZYMŚ RÓWNYM? 109 KWESTIA 62. O RESTYTUCJI 113 ARTYKUŁ 1. CZY RESTYTUCJA JEST AKTEM SPRAWIEDLIWOŚCI WYMIENNEJ? 113 ARTYKUŁ 2. CZY ODDANIE WSZYSTKICH ZABRANYCH RZECZY JEST KONIECZNE DO ZBAWIENIA? 115 ARTYKUŁ 3. CZY WYSTARCZY ZWRÓCIĆ PO PROSTU TO, CO SIĘ NIESPRAWIEDLIWIE ZABRAŁO ? 117 ARTYKUŁ 4. CZY KTOŚ MA CZASEM OBOWIĄZEK ZWRÓCIĆ COŚ, CZEGO NIE ZABRAŁ? 119 ARTYKUŁ 5. CZY ZAWSZE MAMY OBOWIĄZEK RESTYTUCJI W STOSUNKU DO KOGOŚ, OD KOGO COŚ WZIĘLIŚMY? 121 ARTYKUŁ 6. CZY KTOŚ, KTO WZIĄŁ CUDZĄ RZECZ, ZAWSZE MA OBOWIĄZEK JĄ ZWRÓCIĆ ? 123 ARTYKUŁ 7. CZY CI, KTÓRZY SAMI NIE WZIĘLI CUDZEJ RZECZY, MAJĄ OBOWIĄZEK DOKONAĆ JEJ RESTYTUCJI ? 126 ARTYKUŁ 8. CZY RESTYTUCJI NALEŻY DOKONYWAĆ NIEZWŁOCZNIE, CZY MOŻNA JĄ ODŁOŻYĆ NA PÓŹNIEJ? 129 KWESTIA 63. O WZGLĘDZIE NA OSOBY 131 ARTYKUŁ 1. CZY WZGL