Opis
Mariola Tymochowicz zebrała tu publikowane od połowy XIX wieku lodoznawcze i etnograficzne opisy pożywienia codziennego i obrzędowego, wykorzystała materiały z badań terenowych realizowanych przez etnografów po wojnie na obszarze województwa lubelskiego, dotyczących m. in. pożywienia i przechowywanych w rozlicznych archiwach, sama też prowadziła badania na ten temat. W sposób kompleksowy przedstawiła tradycyjne pożywienie chłopskie Lubelszczyzny. Sposób, w jaki to czyni, powoduje, że ta praca będzie interesująca dla badaczy kultury, zwłaszcza etnologów i antropologów, folklorystów, historyków, również dla lokalnych animatorów kultury. Dr hab. Prof. UŁ Grażyna Ewa Karpińska Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Łódzkiego Spis treściWstęp 9 1. Pożywienie jako tekst kultury 25 2. Specyfika tradycyjnego pożywienia wiejskiego 31 2.1. Kuchnia chłopska na tle innych typów kuchni w Polsce 31 2.2. Cechy wyróżniające pożywienie wiejskie 37 2.3. Systematyka posiłków i potraw 42 2.4. Tabu pokarmowe 46 2.5. Pożywienie w kontekście sacrum 69 3. Przestrzeń kuchenna 73 3.1. Rozplanowanie i wyposażenie kuchni 73 3.2. Magiczno-rytualne właściwości sprzętów kuchennych 91 3.3. Funkcje kuchni wiejskiej 110 4. Przygotowywanie pokarmów 117 4.1. Pozyskiwanie i przetwarzanie składników spożywczych 117 4.2. Osoby zajmujące się przetwórstwem i przyrządzaniem pożywienia 128 4.3. Zakazy i nakazy dotyczące przygotowywania jedzenia 140 5. Charakterystyczne potrawy z obszaru Lubelszczyzny 159 5.1. Płynne polewki, barszcze i inne zupy 160 5.2. Potrawy zagęszczone – gotowane i pieczone 169 5.2.1. Kasze 170 5.2.2. Dania mączne 172 5.2.3. Pożywienie z warzyw i owoców 184 5.2.4. Potrawy z nasion oleistych 194 5.2.5. Nabiał 196 5.2.6. Produkty luksusowe 198 5.2.7. Napoje 204 6. Pożywienie jako kod kulturowy 209 6.1. Jedzenie w życiu codziennym społeczności chłopskiej 210 6.2. Produkty żywnościowe w kontekście pomocy sąsiedzkiej 218 6.3. Pożywienie w sytuacjach obrzędowych 230 6.3.1. Posty i obżarstwo 231 6.3.2. Okoliczności biesiadowania 243 6.3.3. Pokarmy w zabiegach rytualno-magicznych 290 6.3.4. Pożywienie jako dar 308 6.3.5. Produkty spożywcze w funkcji ozdób świątecznych 344 6.3.6. Artykuły żywnościowe jako komponent zabaw 346 6.4. Zastosowanie produktów spożywczych i potraw w lecznictwie ludowym 351 6.5. Pożywienie we wróżbach i przepowiedniach 364 6.6. Jedzenie w obrazach sennych 375 Zakończenie i konstatacje o przeobrażeniach kuchni chłopskiej 379 Aneks fotograficzny 389 Bibliografia 415 Wykaz materiałów terenowych wykorzystanych w pracy 451 Indeks potraw i składników spożywczych 468 Indeks miejscowości 473 Summary 479