Opis
Praca składa się z dwóch części: w części pierwszej: Szkolnictwo Będzina w latach 1795–1918 zaprezentowane zostały wybrane problemy z dziejów będzińskiego szkolnictwa w okresie niewoli narodowej, z kolei część druga: Teksty źródłowe do dziejów szkolnictwa będzińskiego z lat 1802–1918 zawiera dokumenty dotyczące tego okresu. Autorka przedstawiła następujące problemy: podstawy prawne funkcjonowania polskiego szkolnictwa w XIX wieku do 1918 roku; lokale i pomieszczenia będzińskich szkół elementarnych; nauka uczniów i prace podejmowane z nimi przez różnych nauczycieli; finansowanie szkolnictwa elementarnego i budżety szkół; powstawanie placówek elementarnych na terenach wiejskich przylegających do Będzina; szkoły prywatne i szkolnictwo stopnia średniego; szkolnictwo żydowskie; funkcjonowanie szkół w czasie I wojny światowej. Zwróciła też uwagę na zmiany zachodzące w Będzinie jako jednostce administracyjnej w okresie od końca XVIII wieku do roku 1918. Teksty źródłowe – opracowane przez autorkę – poświadczają wiele problemów podnoszonych w części pierwszej. Stanowią zarazem doskonałą okazję do poznawania dziejów regionalnych. Spis treściSpis treści Wstęp 5 Część pierwsza Szkolnictwo Będzina w latach 1795—1918 1. Przynależność państwowa i administracyjna Będzina w latach 1795—1918 13 1.1. W czasach pruskich (1795—1807) i w okresie Księstwa Warszawskiego (1807—1815) 13 1.2. W okresie funkcjonowania Królestwa Polskiego (1815—1864) 17 1.3. W latach powstania styczniowego 20 1.4. W okresie wzmożonej rusyfikacji (1864—1914) 24 2. Podstawy prawne funkcjonowania szkolnictwa na ziemiach polskich w latach 1795—1914 28 2.1. Przepisy pruskie i ich znaczenie dla dalszych dziejów szkolnictwa tych ziem 28 2.2. Podstawowe założenia ustawodawstwa szkolnego Księstwa Warszawskiego 31 2.3. Założenia prawne szkolnictwa funkcjonującego w okresie konstytucyjnym Królestwa Polskiego (1815—1831) 34 2.4. Możliwości funkcjonowania szkolnictwa elementarnego w okresie międzypowstaniowym (1832—1864) 36 2.5. Wzmożona rusyfikacja i likwidacja polskiego szkolnictwa w latach 1864—1914 42 3. Lokale i pomieszczenia będzińskich szkół elementarnych. Starania podejmowane w sprawie budowy szkoły w latach 1795—1914 45 3.1. Budynek ratusza siedzibą szkoły. Początki wynajmu izb (1795—1831) 45 3.2. Pomieszczenia szkolne w latach 1832—1864. Podjęcie starań o budowę szkoły 47 3.3. Budynki pozostające siedzibami chrześcijańskich szkół elementarnych. Ponowienie prób w sprawie budowy szkoły (1864—1914) 56 4. Powstawanie nowych szkół (1832—1914) 62 4.1. Konflikt wokół szkoły elementarnej żeńskiej 62 4.2. Próby założenia szkoły rzemieślniczo-niedzielnej 65 4.3. Plany rozwoju szkolnictwa elementarnego przed wybuchem I wojny światowej 68 5. Będzińscy nauczyciele — ich praca i uposażenie 75 5.1. Podejmowanie pracy i wykonywanie obowiązków przez nauczycieli w latach 1795—1807 75 5.2. Nauczyciele szkoły męskiej i żeńskiej w czasach Królestwa Polskiego (1815—1864) 79 5.3. Praca i wynagradzanie nauczycieli szkół elementarnych w latach rusyfikacji (1864—1914) 88 6. Uczniowie i ich nauka 97 6. 1. Nauka w czasach pruskich, w latach Księstwa Warszawskiego i w początkowym okresie funkcjonowania Królestwa Polskiego (1795—1832) 97 6.2. Nauka będzińskich uczniów w okresie międzypowstaniowym (1831—1863) 100 6.3. Uczniowie szkół będzińskich w latach wzmożonej rusyfikacji i intensywnego rozwoju gospodarczego miasta (1864—1914) 102 6.4. Wyposażenie szkół 111 7. Finansowanie szkolnictwa elementarnego. Budżety szkół 115 7.1. Podatek i towarzystwa szkolne formą finansowania szkolnictwa elementarnego w latach 1795—1815 115 7.2. Kontynuacja zasad finansowania placówek elementarnych w Królestwie Polskim w latach 1815—1831 117 7.3. Planowanie wydatków szkolnych. Budżet szkoły w okresie międzypowstaniowym 124 7.4. Budżet będzińskich szkół elementarnych w latach rozwoju gospodarczego (1864—1914) 136 8. Powstanie i rozwój placówek elementarnych na terenach wiejskich 144 9. Początki szkół prywatnych i szkolnictwa stopnia średniego 151 9.1. Powstawanie szkół początkowych o rożnym stopniu organizacyjnym 151 9.2. Funkcjonowanie pierwszych prywatnych szkół stopnia średniego 157 10. Będzińskie szkolnictwo żydowskie 163 10.1. Powstanie żydowskich miejskich szkół elementarnych, ich funkcjonowanie i zasady finansowania 163 10.2. Pomieszczenia szkół żydowskich 173 10.3. Nauczyciele i ich praca 175 10.4. Uczniowie i ich nauka 179 10.5. Chedery i ich działalność 181 11. U progu nowej epoki. Szkolnictwo Będzina w latach I wojny światowej 187 11.1. Początek wojny i zmiany wprowadzone przez okupantów 187 11.2. Funkcjonowanie szkolnictwa elementarnego. Siedziby szkół miejskich i ich nauczyciele 188 11.3. Rozwój szkół prywatnych 194 11.4. Szkolnictwo będzińskie u progu przynależności do niepodległej Rzeczypospolitej 197 Zakończenie 199 Część druga Teksty źródłowe do dziejów szkolnictwa będzińskiego z lat 1802—1918 Wykaz prezentowanych dokumentów 205 Teksty źródłowe 1.—97. 214 Bibliografia 371 Źródła archiwaln