Opis
Wilno i ziemia wileńska – to teren niezwykle ważny dla polskiej kultury i historii. Istotny i interesujący również z uwagi na swoją wielokulturowość, na wieloetniczność i zróżnicowanie wyznaniowe zamieszkujących tu niegdyś społeczności. Na tle wielkich wydarzeń dziejowych Autorka maluje barwny obraz życia codziennego lokalnej społeczności oraz relacji między narodami zamieszkującymi ziemię wileńską w dwudziestoleciu poprzedzającym kataklizm II wojny światowej. Książka jest efektem wieloletnich badań Autorki, przede wszystkim w zasobie Centralnego Archiwum Państwowego Litwy w Wilnie, które pozwoliły zrekonstruować meandry relacji polsko-litewskich, polsko-białoruskich, polsko-żydowskich. Przywołanie źródeł nieznanych, a kapitalnych dla poruszanego tematu to atut pracy korygującej dotychczasowe i wnoszącej nowe ustalenia do stanu badań historycznych. Czytelnik znajdzie tu m.in. opis intrygujących planów wspólnych, polsko-białoruskich działań powstańczych przeciw władzy sowieckiej, poufne oceny polskich władz administracyjnych dotyczące struktury narodowościowej województwa wileńskiego, losy projektu wprowadzenia żydowskiej autonomii kulturalno-narodowej na Litwie, dzieje konfliktów, a także prób porozumienia. Nagroda Honorowa Polskiego Towarzystwa Historycznego Oddział w Krakowie oraz Wydziału Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego im. Wacława Felczaka i Henryka Wereszyckiego w 11. edycji Konkursu, 13 grudzień 2011 r.: "Nagroda Honorowa za szczególne zasługi na polu naukowym i popularyzatorskim przyznana została: dr hab. Joannie Januszewskiej-Jurkiewicz Książka dr hab. Joanny Januszewskiej-Jurkiewicz, STOSUNKI NARODOWOŚCIOWE NA WILEŃSZCZYŹNIE W LATACH 1920-1939 to efekt wieloletnich badań autorki, w których ukazuje ona różne aspekty relacji: polsko-litewskich, polsko-białoruskich oraz polsko-żydowskich. Praca nie tylko uzupełnia i poszerza badania nad problematyką stosunków narodowościowych na Wileńszczyźnie, ale również koryguje wiele dotychczasowych ustaleń. Książka ukazała się nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego." www.pth.krakow.pl Fotoreportaż Recenzja wyd. 1. ukazała się w „Białoruskich Zeszytach Historycznych” nr 34, 2011 r. (dostępna pod adresem: www.kamunikat.org) Spis treściSpis treści Wstęp / 9 Rozdział I Procesy narodotwórcze na Wileńszczyźnie jako źródło konfliktu Wileńszczyzna w strukturach administracyjnych Rzeczypospolitej i Cesarstwa Rosyjskiego / 23 Dwuszczeblowa świadomość / 26 Wileńszczyzna: dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego czy „Kresy”? / 29 Litewskie odrodzenie narodowe. Od „Miłośników Litwy” do postulatu autonomii obszaru narodowego / 35 Kształtowanie się polskiego ośrodka narodowego. Od dwuszczeblowej świadomości gente Lithuani natione Poloni do nowoczesnego narodu polskiego / 41 Początki ruchu białoruskiego / 59 Żydzi. Między grupą wyznaniową a narodem / 64 Ponad podziałami narodowymi — koncepcja krajowa / 69 Dyskusja w sprawie stosunków narodowościowych u progu XX wieku / 74 Struktura narodowa Wileńszczyzny na początku XX wieku (do końca I wojny światowej) / 90 I wojna światowa a ruchy narodowe na ziemiach byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego / 93 Rozdział II Spór o Wilno po zakończeniu I wojny światowej. Między republiką sowiecką, państwem narodowym, a federacją Wpływ wojny na warunki bytowe i radykalizację nastrojów ludności / 107 Wileńszczyzna w obliczu ofensywy bolszewików / 110 Wyprawa wileńska 1919 roku a próba realizacji koncepcji federacyjnej / 113 Litwini wobec polskich rządów w Wilnie / 118 Życie codzienne w okresie konfliktu o przynależność ziemi wileńskiej / 128 Białorusini i Żydzi na Wileńszczyźnie wobec polsko-litewskiego sporu o Wilno / 132 Idea odbudowy Litwy historycznej jako państwa trzech narodów / 146 Spis ludności na terenie administrowanym przez ZCZW / 149 Układ litewsko-sowiecki z lipca 1920 roku i jego konsekwencje / 151 Rozdział III Główne grupy narodowe Wileńszczyzny wobec idei Litwy Środkowej Litwa Środkowa — koncepcje w obozie polskim / 163 Idea trójkantonalnej „Wielkiej Litwy” / 163 Kontrowersje wobec atrybutów państwowości Litwy Środkowej: terytorium i konstytuanta /166 Krajowcy czy federaliści? / 170 Federacja czy inkorporacja? / 176 Wybory do Sejmu Wileńskiego / 184 Dyskusja o autonomii w Sejmie Wileńskim / 186 Litwini Wileńszczyzny wobec Litwy Środkowej / 191 Stanowisko elit litewskich wobec władz Litwy Środkowej / 191 Szkolnictwo litewskie / 193 Prasa litewska jako środek kształtowania opinii o stosunkach polsko-litewskich / 197 Narodowa rola litewskiego duchowieństwa / 203 Stosunki polsko-litewskie na prowincji i w Wilnie / 205 Wobec wyborów do Sejmu Wileńskiego / 209 Społeczność żydowska na Litwie Środkowej / 214 Źródła antagonizmu polsko-żydowskiego na Litwie Środkowej / 214 Próby porozumienia polsko-żydowskiego w Wilnie / 221 Szkolnictwo żydowskie na Litwie Środkowej / 227 Rola prasy żydowskiej jako czynnika opiniotwórczego / 232 Program budowy autonomii narodowej / 241 Żydzi Wileńszczyzny wobec wyborów do Sejmu Wileńskiego /