Opis
Punktem wyjścia do rozważań zawartych w książce jest spostrzeżenie, że jeśli współcześnie chce się mówić o mieście jako czymś więcej niż strukturze administracyjnej, demograficznej i gospodarczej, to konieczne jest istnienie przestrzeni publicznych, w których mieszkańcy mogą doświadczać zarówno obecności innych osób, jak i samej przestrzeni miejskiej. Interesującym przedmiotem badań jest zatem sposób konfrontowania się mieszkańców miast z przestrzenią publiczną. Jest to proces wielowymiarowy, związany z codziennym funkcjonowaniem w przestrzeni oraz z refleksją nad jej znaczeniem dla miasta czy rolą w kształtowaniu tożsamości miejskiej i jednostkowej. Wymienione zjawiska związane są z różnorodnymi sposobami doświadczania i definiowania miejskiej przestrzeni publicznej. Doświadczanie miejskiej przestrzeni publicznej było głównym przedmiotem badań. W ich realizacji przyjęto klasyczną w socjologii perspektywę kulturalistyczną, która zakłada analizę rzeczywistości społecznej z perspektywy jednostek. W takiej perspektywie zdefiniowano miejską przestrzeń publiczną jako obszar w mieście, który jest dostępny, przyciągający, umożliwiający konfrontację z innymi użytkownikami miasta, estetyczny, w którym ludzie chcą się spotykać, działać i czują się bezpiecznie. Analizowane w tekście badania przeprowadzono w 2012 roku w trzech śląskich miastach: Jastrzębiu-Zdroju, Tychach i Żorach. W sumie za pomocą techniki wywiadu kwestionariuszowego przebadano 982 osoby. W książce dla celów porównawczych przywołano też wcześniejsze wyniki badań prowadzonych w Gliwicach i Katowicach. Ich wykorzystanie wraz z głównymi badaniami pozwala na wyciąganie wniosków o bardziej ogólnym charakterze, wykraczającym poza studia przypadków. Zebrany materiał badawczy pozwolił na sformułowanie kilku wniosków związanych ze społecznym doświadczaniem miejskiej przestrzeni publicznej. W każdym mieście istnieją przestrzenie bez większych problemów identyfikowane przez mieszkańców jako takie, które są przykładami dobrych przestrzeni publicznych. Najczęściej są to miejskie rynki lub place zlokalizowane w centrach miast, atrakcyjne przestrzenie rekreacyjne lub parki. Z perspektywy mieszkańców miast i użytkowników przestrzeni publicznych szczególnie istotna jest ich wielofunkcyjność, umożliwiająca podejmowanie różnorakich aktywności. Spis treściSpis treści Wprowadzenie / 7 Rozdział 1 Miasto i przestrzeń publiczna w perspektywie kulturalistycznej / 15 Miasto / 16 Miejska przestrzeń publiczna / 20 Dostępność przestrzeni publicznej / 21 Przestrzeń przyciągająca / 25 Estetyka przestrzeni / 28 Konfrontacja z innymi w przestrzeni miejskiej / 31 Przestrzeń działań i aktywności / 33 Poczucie bezpieczeństwa / 38 Własność – cecha kluczowa czy nieistotna? / 41 Definicja i typologia miejskiej przestrzeni publicznej / 42 Kilka refleksji wokół pojęcia miejskiej przestrzeni publicznej / 44 Przestrzeń publiczna – perspektywa instytucjonalna / 47 Rozdział 2 Doświadczanie miejskiej przestrzeni publicznej / 51 Zmysłowe doświadczanie przestrzeni / 52 Poznawanie przestrzeni i jego konsekwencje / 55 Doświadczanie przestrzeni w wybranych tekstach polskiej socjologii kulturalistycznej / 70 Rozdział 3 Zagadnienia metodologiczne pracy / 77 Doświadczanie przestrzeni publicznej jako problem badawczy / 78 Wywiad kwestionariuszowy jako technika w badaniach kulturalistycznych / 82 Dobór i charakterystyka próby badawczej / 83 Dygresja o wytwarzaniu przestrzeni publicznych w badanych miastach / 87 Jastrzębie-Zdrój / 88 Tychy / 93 Żory / 100 Wykraczając poza studia przypadków / 108 Rozdział 4 Społeczna identyfikacja najistotniejszych przestrzeni publicznych / 113 Rozdział 5 Aktywności w miejskiej przestrzeni publicznej i ich kulturowe uwarunkowania / 131 Chaos zorganizowany – normatywne uwarunkowania aktywności w miejskiej przestrzeni publicznej / 132 Sposoby społecznego użytkowania wybranych miejskich przestrzeni publicznych / 139 Między festynem, procesją religijną a absentyzmem obywatelskim / 149 Potrzeby zaspokajane przez miejską przestrzeń publiczną / 154 Rozdział 6 Przestrzeń publiczna jako wartość przestrzenna / 163 Rozdział 7 Miejsce a przestrzeń publiczna / 175 Rozdział 8 Tożsamość przestrzenna / 197 Zakończenie. Społeczne znaczenie miejskich przestrzeni publicznych / 219 Bibliografia / 229 Nota bibliograficzna / 247 Indeks nazwisk / 249 Summary / 253 Zusammenfassung / 255 Spis fotografii, rysunków, tabel i wykresów / 257