Opis
Podręcznik paleobiologii niższych kręgowców powstały na podstawie własnych badań ryb kopalnych oraz dzięki doświadczeniu z kilkunastu lat zajęć z paleozoologii kręgowców. Pierwszy od półwiecza polski podręcznik w tej dziedzinie, prezentujący aktualny stan wiedzy na temat ewolucji wszystkich kręgowców z wyjątkiem czworonogów, ich systematyki, budowy oraz występowania skamieniałości. Wśród ośmiu rozdziałów tej książki znajdują się traktujące w sposób ogólny o budowie wczesnych kręgowców i najważniejszych wydarzeniach w ewolucji tych zwierząt oraz przedstawiające poszczególne grupy ryb. Rozdziały systematyczne składają się z części ogólnej, przeglądu systematycznego oraz omówienia skamieniałości danej grupy z Polski, a także ich występowania na świecie. Każdy rozdział zaopatrzono w liczne ryciny oraz spis najważniejszej literatury uzupełniającej, a w końcowej części książki podano obszerną bibliografię przedmiotu. W książce znajduje się też wkładka z kolorowymi fotografiami wybranych okazów. Adresowany do studentów i nauczycieli kierunków przyrodniczych uniwersytetów, przede wszystkim biologii i geologii, a także uczelni politechnicznych i rolniczych mających zajęcia z paleozoologii kręgowców lub przedmioty uwzględniające w swoim programie wiadomości o kopalnych kręgowcach. Cenne źródło informacji o metodach rekonstrukcji paleontologicznych i przebiegu wczesnej ewolucji kręgowców dla wszystkich osób zainteresowanych przyrodoznawstwem oraz przyrodników amatorów. Spis treściWprowadzenie 7 1. Szkielet kręgowców – wiadomości ogólne [Michał Ginter] 11 1.1. Elementy składowe szkieletu kręgowców 11 1.2. Tkanki budujące szkielet 16 1.3. Pochodzenie szkieletu kręgowców 21 2. Pokrewieństwo i systematyka kręgowców [Michał Ginter] 24 2.1. Najbliżsi krewni kręgowców 24 2.2. Założenia systematyki kręgowców 30 CZĘŚĆ I 35 3. Bezszczękowce (bezżuchwowce, „Agnatha”) [Michał Ginter, Piotr Szrek] 37 3.1. Gromada PETROMYZONTOMORPHI – minogi 37 3.1.1. Wiadomości ogólne 37 3.1.2. Pokrewieństwa i zróżnicowanie minogów 39 3.2. Gromada ANASPIDA – anaspidy 40 3.2.1. Wiadomości ogólne 40 3.2.2. Pokrewieństwa i zróżnicowanie anaspidów 42 3.3. Gromada THELODONTI – telodonty 43 3.3.1. Wiadomości ogólne 43 3.3.2. Pokrewieństwa i zróżnicowanie telodontów 46 3.3.3. Telodonty w Polsce 48 3.4. Gromada PTERASPIDOMORPHI – pteraspidomorfy 49 3.4.1. Wiadomości ogólne 49 3.4.2. Przegląd systematyczny Pteraspidomorphi 50 Podgromada ASTRASPIDA – astraspidy 50 Podgromada ARANDASPIDA – arandaspidy 50 Podgromada HETEROSTRACI – heterostraki, innopancerne 52 3.4.3. Pteraspidomorphi w Polsce (patrz 3.7.3) 56 3.5. Gromada GALEASPIDA – galeaspidy 56 3.6. Gromada PITURIASPIDA – pituriaspidy 57 3.7. Gromada OSTEOSTRACI – osteostraki, kostnopancerne 58 3.7.1. Wiadomości ogólne 58 3.7.2. Przegląd systematyczny osteostraków 61 3.7.3. Bezszczękowce pancerne w Polsce i na Podolu 62 CZĘŚĆ II 65 4. Nadgromada GNATHOSTOMATA – szczękowce. Informacje wstępne [Michał Ginter] 67 5. Gromada PLACODERMI – ryby pancerne, tarczowce, plakodermy [Piotr Szrek] 72 5.1. Wiadomości ogólne 72 5.2. Przegląd systematyczny ryb pancernych 80 5.3. Ryby pancerne w Polsce 91 6. Gromada CHONDRICHTHYES – chrzęstnoszkieletowe [Michał Ginter] 94 6.1. Podgromada ELASMOBRANCHII – spodouste 95 6.1.1. Wiadomości ogólne 95 6.1.2. Przegląd systematyczny spodoustych 111 6.1.3. Kopalne spodouste w Polsce 147 6.2. Podgromada EUCHONDROCEPHALI – chrzęstnogłowe 153 6.2.1. Wiadomości ogólne 153 6.2.2. Przegląd systematyczny chrzęstnogłowych 154 6.2.3. Kopalne chrzęstnogłowe w Polsce 172 7. Gromada ACANTHODII – akantody, fałdopłetwe [Michał Ginter] 175 7.1. Wiadomości ogólne 175 7.2. Przegląd systematyczny fałdopłetwych 181 7.3. Kopalne fałdopłetwe w Polsce 183 8. Gromada OSTEICHTHYES – kostnoszkieletowe 185 8.1. Podgromada ACTINOPTERYGII – promieniopłetwe [Małgorzata Bieńkowska-Wasiluk] 190 8.1.1. Wiadomości ogólne 190 8.1.2. Przegląd systematyczny promieniopłetwych 199 8.1.3. Kopalne promieniopłetwe w Polsce 274 8.2. Podgromada SARCOPTERYGII – mięśniopłetwe [Piotr Szrek] 276 8.2.1. Wiadomości ogólne 276 8.2.2. Przegląd systematyczny mięśniopłetwych 279 8.2.3. Wczesne Tetrapoda (czworonogi) i wyjście kręgowców na ląd 293 8.2.4. Kopalne mięśniopłetwe w Polsce 298 Bibliografia 301 Źródła ilustracji 311 Indeks terminów anatomicznych 325 Indeks nazw rodzajowych i gatunkowych 332 Indeks wyższych jednostek systematycznych 340 Noty o autorach 346