Opis
Autor podejmuje analizę rozwoju kontroli przez hamowanie – jednego z najbardziej popularnych konstruktów we współczesnych badaniach z zakresu psychologii rozwoju, psychologii poznawczej i neuropsychologii. Jest ona najczęściej ujmowana jako jedna z najwcześniej rozwijających się funkcji wykonawczych, które odpowiedzialne są za podejmowanie przez człowieka działań celowych. Sprawność tych funkcji uznaje się współcześnie za jedne z najważniejszych wczesnych predyktorów prawidłowego i zaburzonego rozwoju w okresie dzieciństwa, dorastania i dorosłości. W pierwszej części książki podjęto problem definiowania kontroli hamowania z perspektywy funkcji wykonawczych, systemów funkcjonalnych, procesu rozwiązywania problemów oraz mechanizmów mózgowych. Druga część poświęcona została prezentacji autorskiej koncepcji rozwoju kontroli hamowania w czterech okresach dzieciństwa, opartej na założeniach kulturowo-historycznej psychologii Lwa S. Wygotskiego, oraz omówieniu problemów z pomiarem tego rozwoju. Ostatnia część monografii obejmuje analizę wyników badań własnych autora, których celem była empiryczna ilustracja i weryfikacja wybranych problemów z definiowaniem kontroli hamowania i badaniem jej rozwoju Spis treściWstęp 7 1. Konceptualizacja kontroli przez hamowanie 17 1.1. Wprowadzenie 17 1.2. Mechanizm kontroli przez hamowanie 19 1.3. Kontrola przez hamowanie jako funkcja wykonawcza. 25 1.4. Kontrola przez hamowanie jako element systemu funkcjonalnego 31 1.5. Podsumowanie 39 2. Mózgowe podstawy kontroli przez hamowanie 43 2.1. Wprowadzenie 43 2.2. Lokalizacja mózgowa procesów hamowania 44 2.3. Systemy mózgowe dla różnych typów kontroli przez hamowanie 51 2.4. Funkcjonalne relacje między elementami mózgowych systemów hamowania 55 2.5. Podsumowanie 60 3. Rozwój kontroli przez hamowanie 63 3.1. Wprowadzenie 63 3.2. Główne kierunki rozwoju kontroli przez hamowanie 64 3.3. Rola środowiska społecznego w rozwoju kontroli przez hamowanie 69 3.4. Mechanizmy rozwoju kontroli przez hamowanie 77 3.5. Rozwój kontroli przez hamowanie na tle ogólnych zmian rozwojowych 86 3.6. Dynamika kontroli przez hamowanie w poszczególnych okresach rozwojowych 90 3.6.1. Okres niemowlęcy 91 3.6.2. Wczesne dzieciństwo 94 3.6.3. Środkowe dzieciństwo 97 3.6.4. Późne dzieciństwo 102 3.6.5. Podsumowanie 105 3.7. Wybrane problemy pomiaru rozwoju kontroli przez hamowanie 109 4. Wybrane aspekty rozwoju kontroli przez hamowanie – problematyka badań własnych 127 4.1. Wprowadzenie 127 4.2. Sprawność kontroli przez hamowanie 129 4.2.1. Metoda. 130 4.2.2. Wyniki 134 4.2.3. Dyskusja i wnioski 147 4.3. Uwarunkowania sprawności kontroli przez hamowanie 150 4.3.1. Metoda. 152 4.3.2. Wyniki 153 4.3.3. Dyskusja i wnioski 163 4.4. Znaczenie sprawności kontroli przez hamowanie dla osiągnięć szkolnych dzieci 168 4.4.1. Metoda 170 4.4.2. Wyniki 174 4.4.3. Dyskusja i wnioski 178 Zakończenie 183 Bibliografia 189 Aneks 1. Charakterystyka projektu badawczego NaDiaGU 205 Aneks 2. Wyniki analiz statystycznych 215 Summary. Development of inhibitory control in childhood 279