Opis
Cyceron w księdze piątej De re publica pesymistycznie ocenia otaczającą go rzeczywistość – jego zdaniem myśl Enniusza moribus antiquis res stat Romana virisque („obyczajami dawnymi i ludźmi wielkimi Rzym stoi”) w żaden sposób nie oddaje rzeczywistości politycznej późnej republiki, ale w przekonaniu Arpinaty nie znaczy to wcale, że mądrość zawarta w tej frazie się zdezaktualizowała. W swej refleksji polityczno-prawnej wskazuje więc drogę do naprawy rzeczypospolitej, w której dawne obyczaje i wybitni mężowie odgrywają kluczową rolę. Czyni to w dialogach De re publica i De legibus poprzez prezentację trzech modeli – najlepszego ustroju, najlepszego obywatela oraz najlepszych praw. Już prima facie widać, że wyróżnione kategorie są głęboko współzależne. Zarówno obywatele, jak i prawa winny być użytecznymi dla rzeczypospolitej, a więc powinny chronić i zabezpieczać najlepszy ustrój. Spis treściWstęp 9 Rozdział 1. Myśl polityczno-prawna Cycerona w świetle praktyki politycznej 23 1.1. Cyceron jako mówca 23 1.2. Cyceron jako myśliciel polityczny 50 1.3. Współzależność praktyki i teorii w życiu Cycerona 55 Rozdział 2. Konstytucja republiki rzymskiej w poglądach Cycerona i współczesnych badaczy 69 2.1. Bogactwo jako przyczyna kryzysu republiki 70 2.2. Administracja jako przyczyna kryzysu republiki 76 2.3. Przemoc polityczna jako przyczyna kryzysu republiki 85 2.4. „Czynnik społeczny” w procesach jako mankament konstytucji republiki 93 Rozdział 3. Cyceroński rector rei publicae w świetle naczelnej zasady konstytucji republiki rzymskiej – wolności od tyrana 99 3.1. Wolność od tyrana i prawa obywatela rzymskiego 99 3.2. Walka z Katyliną – Cyceron jako rector rei publicae 106 3.3. Współpraca konsula z senatem i z ludem 109 3.4. Virtutes 112 3.5. Rector rei publicae i modelowy mąż stanu w De re publica 116 Rozdział 4. Dwie współczesne interpretacje rzymskiego republikanizmu 119 4.1. Quentin Skinner – wolność republikańska bez Cycerona 119 4.1.1. Polityczna wolność republikańska a prawo rzymskie prywatne 127 4.1.2. Miejsce politycznej wolności w konstytucji rzeczypo- spolitej 131 4.2. Roman Dmowski – republikanizm Cyceroński 139 4.2.1. Res publica i państwo narodowe 140 4.2.2. Zorganizowany populus i organizacja narodu 143 4.2.3. Concordia w rzeczypospolitej i jedność w państwie narodowym 147 4.2.4. Elita, hierarchia i wolność 150 4.2.5. Konstytucja i ustrój 154 4.2.6. Moralność 160 Zakończenie 167 Bibliografia 173 Summary 189