Opis
Monografia przedstawia wyniki badań nad roszczeniowością prowadzone przez Magdalenę Żemojtel-Piotrowską i jej współpracowników w latach 2006–2015. Autorka proponuje szerokie rozumienie roszczeniowości – jako skłonności do formułowania oczekiwań wobec innych i koncentracji na własnym interesie, zrywa z jednostronnym, pejoratywnym rozumieniem roszczeniowości, pokazując zarówno negatywne, jak i pozytywne aspekty tej postawy. Książka zawiera liczne wyniki badań zrealizowanych na łącznej próbie ponad 20 000 osób pochodzących z 44 krajów. Autorka stawia w niej pytanie o to, czym właściwie jest roszczeniowość, jakie są jej najważniejsze przyczyny i skutki, czy polska roszczeniowość różni się czymś od roszczeniowości w innych krajach. Wreszcie, analizuje znaczenie roszczeniowości w codziennych relacjach międzyludzkich: jej wpływ na zadowolenie ze związku czy funkcjonowanie w miejscu pracy. Książka może zainteresować nie tylko psychologów, lecz także politologów, socjologów i specjalistów-praktyków, zwłaszcza pracujących z młodzieżą czy beneficjentami rozmaitych instytucji. Dr Magdalena Żemojtel-Piotrowska, adiunkt w Zakładzie Psychologii Ekonomicznej i Organizacji Instytutu Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego. Stopień doktora uzyskała w Polskiej Akademii Nauk (2006). Autorka blisko czterdziestu publikacji z zakresu psychologii międzykulturowej, społecznej i marketingu politycznego. Zajmuje się badaniami wyznaczników i konsekwencji roszczeniowości, związkami narcyzmu z dobrostanem, adaptacją i konstrukcją kwestionariuszy psychologicznych, wizerunkiem polityków z uwzględnieniem ich płci, skutkami uwikłania w skandal polityczny. Autorka książki Narzekanie i roszczeniowość a postrzeganie świata społecznego (2009). Członek-założyciel Sekcji Psychologii Międzykulturowej Polskiego Stowarzyszenia Psychologii Społecznej i członek International Association of Cross-Cultural Psychology (IACCP). Członek rady redakcyjnej kilku czasopism międzynarodowych, m.in. Current Issues in Personality Psychology, Romanian Sociology Journal. Spis treściWprowadzenie 11 CZĘŚĆ I ROSZCZENIOWOŚĆ JAKO ZJAWISKO PSYCHOLOGICZNE Rozdział 1. Roszczeniowość – główne koncepcje i definicje 17 1.1. Roszczeniowość jako domaganie się przywilejów i szczególnego traktowania – ujęcie narcystyczne 17 1.1.1. Roszczeniowość jako przejaw narcyzmu – ujęcie psychodynamiczne 18 1.1.2. Niekliniczne ujęcie roszczeniowości narcystycznej – psychologia osobowości 21 1.1.3. Roszczeniowość narcystyczna – ujęcie kulturowe 23 1.2. Roszczeniowość jako „zasługiwanie” – badania nad sprawiedliwością i uprawnieniem 24 1.3. Polskie ujęcie roszczeniowości 27 1.3.1. Roszczeniowość jako przejaw mentalności 27 1.3.2. Roszczeniowość i syndrom roszczeniowości w ujęciu Marii Lewickiej 29 1.4. Roszczeniowość jako zjawisko psychologiczne – podsumowanie 30 Rozdział 2. Roszczeniowość jako zjawisko wielowymiarowe – ujęcie własne 35 2.1. Operacjonalizacja roszczeniowości i narzędzie pomiaru 35 2.1.1. Struktura czynnikowa Kwestionariusza Roszczeniowości – analizy konfirmacyjne 37 2.1.2. Właściwości psychometryczne Kwestionariusza Roszczeniowości Psychologicznej 41 2.2. Kwestionariusz Roszczeniowości – trafność zbieżna i różnicowa narzędzia 42 2.3. Rozkład wyników Kwestionariusza Roszczeniowości i tymczasowe normy 48 2.4. Roszczeniowość a zmienne demograficzne i pozycja społeczna jednostki 51 2.5. Roszczeniowość jako zjawisko wielowymiarowe – podsumowanie 56 Rozdział 3. Osobowościowe wyznaczniki roszczeniowości 58 3.1. Temperamentalne i osobowościowe uwarunkowania roszczeniowości 58 3.2. Roszczeniowość a Ciemna Triada cech osobowości: narcyzm, psychopatia i makiawelizm 63 3.3. Roszczeniowość a samoocena 64 3.4. Roszczeniowość a poziomy ja 70 3.5. Roszczeniowość a umiejscowienie poczucia kontroli 73 3.6. Roszczeniowość a sposób regulacji zachowań jednostki 77 3.6.1. Roszczeniowość a sprawczość i wspólnotowość oraz niepohamowana sprawczość i wspólnotowość 77 3.6.2. Roszczeniowość a nastawienie promocyjne i prewencyjne 79 3.7. Roszczeniowość a wartości 80 3.8. Roszczeniowość a aspiracje życiowe 85 3.9. Osobowościowe wyznaczniki roszczeniowości – podsumowanie 88 Rozdział 4. Mentalnościowe uwarunkowania roszczeniowości – roszczeniowość a wizja świata społecznego 94 4.1. Roszczeniowość a wizja świata społecznego – ukryte założenia normatywne 94 4.2. Ukryte założenia normatywne a roszczeniowość – podsumowanie 104 Rozdział 5. Sytuacyjne wyznaczniki roszczeniowości 106 5.1. Roszczeniowość a zagrożenie interesu własnego 107 5.2. Roszczeniowość a wykluczenie społeczne 114 5.3. Roszczeniowość a władza 121 5.4. Sytuacyjne wyznaczniki roszczeniowości – podsumowanie 127 Rozdział 6. Skutki roszczeniowości – roszczeniowość a relacje interpersonalne w środowisku prywatnym i w miejscu pracy 129 6.1. Roszczeniowość a postrzegana natura relacji z innymi – bilans wymiany społecznej, pozytywna i negatywna norma wzajemności oraz orientacja na dobro absolutne vs. względne 129 6.2. Roszczeniowość a zachowania prospołeczne