Opis
Pierwsze wydanie Psychologii języka uzyskało w 2004 roku Nagrodę im. Władysława Witwickiego, przyznawaną przez Wydział I Nauk Społecznych Polskiej Akademii Nauk Rozważania tej książki koncentrują się na dwóch podstawowych funkcjach języka: reprezentatywnej w stosunku do rzeczywistości i komunikacyjnej służącej porozumiewaniu się. Każda z nich ma swe korzenie w biologicznej ewolucji gatunku Homo sapiens. Te funkcje języka realizowane są przez dwie kompetencje naszego umysłu: ściśle językową i komunikacyjną. W książce przedstawiono ich charakterystykę, filogenezę i ontogenezę, podstawy neurofizjologiczne, jak też związki z myśleniem i komunikowaniem się niewerbalnym. Książka adresowana jest do psychologów, językoznawców, dziennikarzy i szerzej do osób zainteresowanych procesami komunikacji społecznej. Spis treściPRZEDMOWA DO WYDANIA DRUGIEGO 9 ROZDZIAŁ I. PSYCHOLOGIA JĘZYKA A PSYCHOLINGWISTYKA I SOCJOLINGWISTYKA. UWAGI WSTĘPNE 11 ROZDZIAŁ 2. PODSTAWOWE POJĘCIA, HISTORIA I METODY PSYCHOLINGWISTYKI 16 2.1. Podstawowe pojęcia psycholingwistyki 16 2.2. Historia psycholingwistyki 17 2.3. Metody psycholingwistyki 20 ROZDZIAŁ 3. FUNKCJE JĘZYKA: REPREZENTATYWNA I KOMUNIKACYJNA ORAZ ICH ODNIESIENIE DO KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ I KOMUNIKACYJNEJ 22 3.1. Różne użycia języka 22 3.2. Charakterystyka językowej funkcji reprezentatywnej 25 3.3. Charakterystyka językowej funkcji komunikacyjnej 30 3.4. Relacje między kompetencją językową a kompetencją komunikacyjną 32 3.5. Konkluzja 37 ROZDZIAŁ 4. POCHODZENIE JĘZYKA 38 4.1. Czym język ludzki różni się od "języków" zwierzęcych? 38 4.2. Protojęzyk a język naturalny 43 4.3. Filogeneza języka 47 4.3.1. Powstanie języka a dobór naturalny 50 4.3.2. Język a teoria umysłu 51 4.3.3. Dwustopniowość ewolucji języka 53 4.3.4. Po co powstał język? 55 ROZDZIAŁ 5. NEUROFIZJOLOGICZNE PODŁOŻE JĘZYKA 57 5.1. Uwagi wstępne 57 5.2. Metody badań neurofizjologicznych mózgu 58 5.3. Lokalizacja mózgowa funkcji językowych 59 5.4. Specjalizacja półkul mózgowych w funkcjach językowych 62 ROZDZIAŁ 6. WYTWARZANIE I PERCEPCJA DZWIĘKÓW MOWY 67 6.1. Uwagi wstępne 67 6.2. Wytwarzanie dźwięków mowy 68 6.3. Percepcja dźwięków mowy 72 ROZDZIAŁ 7. PRZYSWAJANIE JĘZYKA PRZEZ MAŁE DZIECKO 80 7.1. Wprowadzenie 80 7.2. Metody badania rozwoju języka małego dziecka 80 7.3. Fazy rozwoju języka 84 7.4. Przyswajanie poszczególnych składników wiedzy językowej 87 7.4.1. Rozwój składnika fonologicznego 87 7.4.2. Rozwój słownika umysłowego 88 7.4.3. Rozwój aspektu syntaktycznego wiedzy językowej 91 7.4.4. Rozwój aspektu pragmatycznego wiedzy językowej 93 7.5. Zaburzenia rozwoju językowego 94 7.6. Główne podejścia teoretyczne w badaniu rozwoju językowego u dziecka 95 7.6.1. Dowody na biologiczne uwarunkowania języka 95 7.6.2. Dowody na społeczne uwarunkowania języka 69 7.6.3. Inne problemy kontrowersyjne 97 ROZDZIAŁ 8. CHARAKTERYSTYKA KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ 100 8.1. Ustalenia terminologiczne 100 8.2. Główne założenia leżące u podstaw kompetencji językowej 101 8.3. Rys historyczny generatywistycznych koncepcji kompetencji językowej 103 8.4. Istota UG w świetle różnych koncepcji generatywistycznych 108 8.5. Inne modele UG 111 8.6. Współczesne podejścia do kompetencji językowej 114 Dodatek. Kompetencja językowa ludzi niesłyszących 118 ROZDZIAŁ 9. SŁOWNIK UMYSŁOWY 119 9.1. Uwagi wstępne 119 9.2. Znaczenie słów 120 9.3. Metody badania słownika umysłowego 122 9.4. Organizacja słownika umysłowego 125 9.4.1. Aspekt semantyczny 129 9.4.2. Aspekt syntaktyczny 132 9.4.3. Aspekt fonologiczny i ortograficzny 134 9.5. Dostęp leksykalny 135 9.6. Słowotwórstwo i fleksja (regóły morfologiczne) 141 ROZDZIAŁ 10. KOMPETENCJA KOMUNIKACYJNA 143 10.1. Uwagi wstępne 143 10.2. Akty mowy 144 10.3. Znaczenie zdania a znaczenie wypowiedzi 147 10.4. Zasady efektywnej komunikacji 149 10.5. Rozmowa jako podstawowa forma realizacji kompetencji komunikacyjnej 152 10.6. Główne koncepcje teoretyczne w badaniach nad kompetencją komunikacyjną 153 10.6.1. Etnografia komunikowania się 153 10.6.2. Wspólny grunt: wspólne działanie, wspólne czynności 154 10.7. Społeczne aspekty używania języka 157 10.8. Siła tkwiąca w ludzkiej kompetencji komunikacyjnej 159 ROZDZIAŁ 11. DYSKURS 161 11.1. Czym jest dyskurs? 161 11.2. Dyscypliny zajmujące się dyskurcem 163 11.3. Metody analizy dyskursu 164 11.3.1. Metody jakościowe 164 11.3.2. Metody ilościowe 165 11.4. Dyskurs konwersacyjny 166 11.5. Kulturowe uwarunkowania dyskursu konwersacyjnego 168 11.5.1. Konwencje konwersacyjne 168 11.5.2. Konwencje otwierania i zamykania dyskursu 169 11.6. Dyskurs tekstowy 170 11.7. Teoretyczne podejścia do analizy dyskursu 172 11.7.1. Pragmatyzm 172 11.7.2. Socjolingwistyczne analizy konwersacji 173 11.7.3. Psychologia dyskursywna 173 11.7.4. Krytyczna analiza dyskursu 173 11.7.5. Psychologia polityczna 174 11.8. Psycholingwistyczne analizy strategii językowych w sytuacjach społecznych 175 ROZDZIAŁ 12. JĘZYK A MYŚLENIE 178 12.1. Uwagi wstępne 178 12.2. Niezależność myślenia od języka 180 12.2.1. Argum