Opis
Założona u progu XIV wieku Warszawa długo pozostawała miastem dość typowym: niedużym ośrodkiem produkcyjnym i jednym z licznych punktów na trasie wielkiego handlu. W XVI wieku stopniowo jej rola zaczyna się zmieniać. Przeobrażeniom tym towarzyszą przemiany społeczne i przestrzenne: powiększa się terytorium miasta, kształtują się funkcje poszczególnych obszarów i ich nazwy, do ośrodka napływają imigranci z bliższych i dalszych stron, którzy szukają tu dla siebie docelowego miejsca. Właśnie analizie i rekonstrukcji tych procesów została poświęcona ta książka. The work is a comprehensive study of the social topography of Old Warsaw at the end of the Middle Ages and the beginning of the Early Modern Period. The times are characterised by fast social and spatial changes: the area of the city expands, the functions and the names of particular city regions are formed, immigrants from all directions seek here their place to settle down. Spis treściWstęp. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 I. Przestrzeń Starej Warszawy 1. Rozwój przestrzeni Starej Warszawy od lokacji miasta do początków XVI wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2. Obraz przestrzeni Starej Warszawy w księgach miejskich od schyłku XV wieku do 1569 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Infra muros – ulice i obszary o stałych nazwach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Infra muros – ulice, których nazwy ulegały zmianom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Extra muros – ulice i obszary przedmiejskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 Obraz przestrzeni Starej Warszawy w księgach miejskich – uwagi podsumowujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 3. Przestrzeń prywatna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 Liczba nieruchomości w Starej Warszawie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 Charakterystyka domu i działki mieszczańskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 Przestrzeń prywatna – uwagi podsumowujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 4. Hierarchia przestrzeni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 Hierarchia przestrzeni w świetle wysokości stawek szosu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 Hierarchia przestrzeni w świetle cen nieruchomości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Hierarchia przestrzeni w świetle rozmieszczenia siedzib przedstawicieli władz miasta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 Hierarchia przestrzeni – uwagi podsumowujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 5. Przestrzeń Starej Warszawy – podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 8 Spis treści II. Socjotopografi a Starej Warszawy od schyłku XV wieku do 1569 roku 1. Struktura zawodowa Starej Warszawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Organizacja cechowa Starej Warszawy do 1569 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 Zawody pozacechowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 2. Topografi a zawodowa Starej Warszawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 Cechy wielozawodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 Cechy jednozawodowe i zawody pozacechowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 Topografi a zawodowa Starej Warszawy – uwagi podsumowujące . . . . . . . . . . . 233 3. Hierarchia majątkowa zawodów w Starej Warszawie od schyłku XV wieku do 1569 roku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 Waloryzacja przestrzeni a hierarchia majątkowa zawodów w Starej Warszawie . 240 Hierarchia majątkowa zawodów w Starej Warszawie na tle innych ośrodków . . 246 Hierarchia majątkowa zawodów – uwagi podsumowujące . . . . . . . . . . . . . . . . 251 III. Nowi obywatele Starej Warszawy 1508–1569 1. Nowi obywatele Starej Warszawy – uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 2. Dynamika przyjęć do prawa miejskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 3. Pochodzenie nowych obywateli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 4. Zawody nowych obywateli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 5. Rozmieszczenie nieruchomości nowych obywateli w Starej Warszawie. . . . . 305 6. Nowi obywatele Starej Warszawy – uwagi podsumowujące . . . . . . . . . . . . . 314 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .