Opis
Publikacja pokazuje, w jaki sposób tworzyły się społeczne wyobrażenia o pogromach Żydów i podkreśla wagę pogromu białostockiego 1906 roku w tym kontekście. Jest ona zarazem istotnym głosem w dziedzinie teorii i metodologii badań nad pogromami. Autor krytycznie ocenia dotychczasowe badania naukowe w tym zakresie i wskazuje, w jakich warunkach były one prowadzone. Dokonuje gruntownej analizy źródeł dotyczących pogromu białostockiego, a jednocześnie – na przykładzie Białegostoku – prezentuje zjawiska i pojęcia ogólne, takie jak społeczne uwarunkowania pogromu, jego reperkusje polityczne i psychologiczne oraz waga relacji personalnych w czasie tych tragicznych wydarzeń. Wskazuje na aktywną rolę wspólnoty żydowskiej w czasie pogromu oraz na interakcyjność samego zjawiska antyżydowskiej przemocy zbiorowej. Historie pogromów Żydów wciąż wzbudzają gorące dyskusje. Wbrew pozorom stan wiedzy o tych tragicznych wydarzeniach, bez względu na okres, w jakim miały miejsce, jest nadal niewystarczający. Społeczną wyobraźnię wypełniają obrazy antyżydowskiej przemocy, które często mają się nijak do wniosków wypływających ze źródeł historycznych. Autor ukazuje, jak doszło do wykształcenia się dominującego w świadomości społecznej schematu opisu pogromu Żydów. Odkrywa przed czytelnikami kolejne etapy procesu, który doprowadził do utrwalenia się legendy o tym, że pogromy były organizowane i przeprowadzane przez czynniki w pewien sposób „zewnętrzne“ wobec lokalnych wspólnot (przez władze, okupantów itp.). Wyjaśnia, kiedy i z jakich powodów społeczności te oczyszczano z podejrzeń o udział w atakach. Pogrom Żydów w Białymstoku w 1906 roku, przedstawiony w publikacji na podstawie nowych materiałów źródłowych, odegrał w budowaniu tych wyobrażeń znaczącą rolę. Historie napisane po tym tragicznym zdarzeniu posłużyły jako schemat z powodzeniem wykorzystywany do opisu innych pogromów, także tych, do których doszło w czasie drugiej wojny światowej i tuż po niej. A book about the history of the Białystok pogrom in 1906, and simultaneously an important voice in the field of the theory and methodology of research on pogroms. The author critically evaluates previous research in terms of accepted research paradigms. He thoroughly analyzes sources concerning the Bialystok pogrom, and at the same time, using the example of Bialystok, he shows the general phenomena and vocabulary, including: the city as a pogrom space, pogrom as social interaction, pogrom as conspiracy and revenge, pogrom as a political conflict and finally the effects of pogrom – building a new order. He also presents a discussion about the definition of ‘pogrom’. Spis treściPodziękowania 11 Wykaz skrótów 13 Wstęp 15 Źródła 23 Stan badań i metodologia 27 Historia obowiązująca: od Pawła Korca do Abrahama Aschera 35 Wyobrażenia społeczne 1. Historie relacjonujące: pierwsze głosy i opinie 45 1.1. Od yellow press do upolitycznienia pogromu 48 1.2. Poruszyć ulicę – komunikacja bezpośrednia 65 1.3. Hybryda: fotoopowieści 78 1.4. Historie dyplomatyczne 95 2. Historia, polityka i schematy interpretacyjne 106 2.1. Spór o pogromy: Szymon Dubnow versus S. An-Ski i Włodzimierz Żabotyński 109 2.2. Między historią a polityką: paradygmat badawczy 123 2.3. Ukryty mecenat i kultura popularna 135 3. Historiografie: utrwalanie schematów interpretacyjnych 160 3.1. Metahistorie 162 3.2. Historie marksistowskie 173 3.3. Historie „żydowskie” 183 3.4. Historie „polskie” i „rosyjskie” 192 3.5. Historie lokalne 194 Praktyka przemocy zbiorowej 4. Żydzi i nie-Żydzi: Białystok jako miejsce pogromu 217 4.1. Białystok na przełomie XIX i XX w.: sytuacja demograficzna i społeczna 220 4.2. Białystok: trzy spojrzenia 238 4.3. Doświadczenia przemocy zbiorowej wobec Żydów w mieście 246 5. Pogrom jako interakcja 260 5.1. Aktorzy dramatu 263 5.2. Pogrzeb, plotka i procesja: interakcja symboliczna 283 5.3. Białostocka „wojna domowa” 295 6. Pogrom jako spisek i zemsta: Szeriemietow i Dierkaczow 307 6.1. Biografie (nie)równoległe 309 6.2. Spisek czy konflikt personalny? 315 6.3. Czy ma znaczenie, jak się umiera? 319 6.4. Krwawa zemsta? 323 7. Pogrom jako konflikt polityczny 328 7.1. Śledztwa: polityka praworządności 331 7.2. Reakcje: partie, instytucje, środowiska 341 7.3. Pogrom i dyplomacja 350 8. Ofiary pogromu 367 8.1. Zabici 370 8.2. Metody zabijania 384 8.3. Inni poszkodowani 387 9. Pogrom jako punkt zwrotny: budowanie nowego ładu 392 9.1. Straty materialne 393 9.2. Emocje: strach i wstyd 395 9.3. Niwelowanie skutków pogromu 408 9.4. Kiedy skończył się pogrom białostocki? 414 10. Pogrom białostocki a inne pogromy 423 10.1. Pogrom białostocki a inne pogromy Żydów w Rosji na początku XX w. 425 10.2. Pogrom białostocki a pogromy Żydów w zaborze pruskim i Galicji 432 10.3. Pogrom białostocki a pogromy nie-Żydów 435 10.4. Wokół definicji pogromu 439 Zakończenie: praktyka przemocy antyżydowskiej a wyobrażenia społeczne 443 Bibliografia 467 Streszczenie angielskie 491 Streszczenie rosyjskie 494 Spis tabel i wykresów 498