Opis
Monografia posiada charakter empiryczno-teoretyczny i podejmuje próbę wyjaśnienia przemian przestrzeni i funkcji dzielnicy staromiejskiej w Mysłowicach od feudalizmu po współczesność, koncentrując się zwłaszcza na dwóch etapach ewolucji tego obszaru – maksymalnym rozwoju i międzynarodowej randze ośrodka (okres historyczny – 1913 r.) oraz współczesnym regresie funkcjonalnym i znaczeniu lokalnym miasta (2013 r.). W opracowaniu zastosowano ewolucyjne podejście do problemu badawczego, jednak wyjaśnianie przemian Starego Miasta przeprowadzono w odniesieniu do całej struktury funkcjonalno-przestrzennej Mysłowic, co wskazuje z kolei na podejście systemowe. Ponadto każdy zasadniczy rozdział zakończony jest próbą modelowego wyjaśniania przekształceń przestrzenno-funkcjonalnych, tak obszaru badań, jak i całego miasta. Ważnym elementem niniejszego studium jest również zastosowanie koncepcji teoretycznych takich jak miast-wrót i struktur dyssypatywnych. Procedurę badawczą oparto na obszernych materiałach archiwalnych (m.in. kartograficznych, księgach adresowych, publikacjach prasowych) oraz współczesnych (m.in. inwentaryzacji urbanistycznej i dokumentach planistycznych), których analiza umożliwiła odtworzenie lokalizacji poszczególnych działalności gospodarczych w przestrzeni Starego Miasta w obydwu wydzielonych okresach czasowych. Efektem przeprowadzonych badań, poza wspomnianą już uprzednio próbą skonstruowania modelu przemian funkcjonalno-przestrzennych Mysłowic ze szczególnym uwzględnieniem dzielnicy staromiejskiej, są również wielkoformatowe mapy prezentujące rozmieszczenie działalności gospodarczych w 1913 r. i 2013 r. Niniejsze studium adresowane jest przede wszystkim do badaczy problematyki miejskiej, a zatem m.in. geografów, historyków, urbanistów i planistów, ale także do nauczycieli i mieszkańców miasta Mysłowice. Spis treściSpis treści Wstęp / 5 Rozdział 1 Założenia metodologiczne opracowania / 11 Pojęcie miasta i złożoność kryteriów jego identyfikacji w dotychczasowej literaturze przedmiotu / 11 Problemy badawcze miasta. Ujęcie strukturalne / 13 Przestrzeń miasta i jej własności / 16 Kryteria i podziały koncepcji badawczych dotyczących przestrzeni miejskiej / 17 Struktura funkcjonalno-przestrzenna miasta w świetle literatury przedmiotu / 21 Badania własne / 24 Rozdział 2 Zarys fizyczno-geograficzny i rys historyczny rozwoju Mysłowic / 29 Środowiskowe uwarunkowania rozwoju miasta / 29 Mysłowice na tle kształtowania się miast konurbacji katowickiej / 30 Zarys rozwoju funkcjonalno-przestrzennego miasta / 37 Kształtowanie się historycznego styku trzech cesarstw / 42 Rozdział 3 Mysłowice w 1913 r. jako miasto o znaczeniu międzynarodowym / 45 Uwarunkowania rozwoju funkcjonalno-przestrzennego miasta / 45 Międzynarodowa ranga Mysłowic jako wyraz funkcji granicznych / 49 Układ przestrzenny Starego Miasta / 54 Przestrzeń gospodarcza Starego Miasta / 57 Modelowe ujęcie Mysłowic jako miasta nadgranicznego / 66 Rozdział 4 Mysłowice w 2013 r. jako miasto o znaczeniu lokalnym / 69 Uwarunkowania regresu funkcjonalno-przestrzennego miasta / 69 Układ przestrzenny Starego Miasta / 71 Degradacja i rewitalizacja przestrzeni Starego Miasta / 76 Przestrzeń gospodarcza Starego Miasta / 80 Modelowe ujęcie regresu funkcjonalnego Mysłowic / 84 Rozdział 5 Dynamika przemian struktury funkcjonalno-przestrzennej Starego Miasta / 89 Przemiany struktury funkcjonalno-przestrzennej Starego Miasta / 89 Przemiany funkcjonalno-przestrzenne Rynku / 98 Modelowe ujęcie przemian struktury funkcjonalno-przestrzennej Starego Miasta w Mysłowicach / 101 Podsumowanie i wnioski / 107 Aneks / 111 Literatura i materiały źródłowe / 153 Summary / 165 Zusammenfassung / 167 Spis fotografii /169 Spis rycin / 171 Spis tabel / 175 Spis załączników / 177