Opis
Numer został poświęcony relacjom pomiędzy przemianami religijności a szeroko rozumianymi procesami emancypacyjnymi ujętymi w polskim piśmiennictwie drugiej połowy XIX wieku. Poszczególne artykuły przedstawiają, jak różnorodne formy duchowości (te instytucjonalne i prywatne) wpływały na opisywanie grup nieuprzywilejowanych w obrębie społeczeństwa nowoczesnego. Autorzy i autorki kolejnych studiów przekonują, że religijność w znacznym stopniu oddziaływała na dziewiętnastowieczne narracje o wyzwoleniu i opresji, rozwoju i podporządkowaniu, że uwarunkowała ona unikalną dynamikę polskiej modernizacji – niekiedy jako czynnik hamujący, kiedy indziej napędowy. Osoby piszące w tomie podważają więc i komplikują tezę sekularyzacyjną, głoszącą, że wraz z postępem naukowo-technicznym doszło w XIX wieku do „odczarowania świata”. W numerze znalazły się artykuły, które stanowią pokłosie ogólnopolskiej konferencji naukowej Dusze zmodernizowane. Religijność a emancypacja w piśmiennictwie polskim (1869-1914), zorganizowanej przez Zakład Literatury i Kultury Drugiej Połowy XIX Wieku UW w dniach 7-8 marca 2022 roku. Spis treściŁukasz Książyk, Damian Włodzimierz Makuch, Adrianna Karbowiak – Religijność a emancypacja w drugiej połowie XIX wieku 7 ARTYKUŁY Magdalena Sadlik – „Największym pariasem rodu ludzkiego jest kobieta chrześcijanka” (?) Kościół i religia w dyskursie emancypacyjnym 11 Ewa Paczoska – W poszukiwaniu wspólnoty. Eliza Orzeszkowa w kręgu pytań pisarek angielskich XIX wieku 23 Renata Stachura-Lupa – Mistycyzm – konserwatyzm – emancypacja. Lucjan Siemieński czyta św. Teresę z Ávili 37 Sabina Brzozowska – Teologia zwierząt według Reymonta 50 Tadeusz Stegner – Racjonaliści i ortodoksi. Pastor Leopold Otto wobec głównych nurtów w dziewiętnastowiecznym protestantyzmie 63 Tomasz Herbich – Nadprzyrodzoność a wyzwolenie człowieka. Wokół związków religii i emancypacji w pismach Stanisława Brzozowskiego 77 Damian Włodzimierz Makuch – Szczeliny dla wolnomyślnych powiewów. Polskie taktyki przekładowe dzieł Johna Williama Drapera 91 Rozalia Wojkiewicz – Żywoty świętych w Witrażach Zofii Wojnarowskiej 110 Iga Walaszczyk – Scenariusze inicjacyjne w Fatum. Studium psychologicznym Hanny Krzemienieckiej 121 RECENZJE I PRZEGLĄDY Julia Wroniewicz – Po co czytać Konopnicką? 136 Tomasz Wójcik – Kasprowicz wielkopolski 140 ********* Łukasz Książyk, Damian Włodzimierz Makuch, Adrianna Karbowiak – Religiosity and Emancipation in the Second Half of the 19th Century 7 ARTICLES Magdalena Sadlik – “The Greatest Pariah of the Human Race is the Christian Woman” (?) Church and Religion in the Emancipatory Discourse 11 Ewa Paczoska – In Search of Community. Eliza Orzeszkowa in the Circle of Questions of 19th-Century English Women Writers 23 Renata Stachura-Lupa – Mysticism – Conservatism – Emancipation. Lucjan Siemieński Reads St. Teresa of Ávila 37 Sabina Brzozowska – Animal Theology According to Reymont 50 Tadeusz Stegner – The Rationalists and the Orthodox. Pastor Leopold Otto and the Main Currents in 19th-Century Protestantism 63 Tomasz Herbich – The Supernatural and the Liberation of Man. On the Relationship Between Religion and Emancipation in Stanisław Brzozowski’s Writings 77 Damian Włodzimierz Makuch – Cracks to Let in the Winds of Free Thought. Polish Translation Tactics of the Works of John William Draper 91 Rozalia Wojkiewicz – Lives of Saints in Zofia Wojnarowska’s Stained Glass 110 Iga Walaszczyk – Initiation Scenarios in Hanna Krzemieniecka’s Fate. A Psychological Study 121 REVIEWS AND SURVEYS Julia Wroniewicz – Why Should We Read Konopnicka? 136 Tomasz Wójcik – Kasprowicz of Greater Poland 140