Opis
Podręcznik przedstawia najważniejsze problemy nauki o prawach człowieka. Obejmuje wstępne zagadnienia teoretyczne, informacje o istniejących systemach instytucjonalnych ochrony praw jednostki oraz omówienie treści poszczególnych praw, zwłaszcza praw osobistych i politycznych. Zawiera liczne odwołania do praktyki orzeczniczej organów wymiaru sprawiedliwości i Trybunału Konstytucyjnego, a także organów międzynarodowych, zwłaszcza Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Konstrukcja wykładu nawiązuje w dużym stopniu do systematyki Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Piąte wydanie zostało zaktualizowane i poszerzone o nowe wątki. Przy doborze zagadnień szczegółowych i formy ich prezentacji autorzy wykorzystali doświadczenie dydaktyczne, zdobyte dzięki prowadzeniu zajęć nie tylko z zakresu praw człowieka, lecz także dyscyplin pokrewnych, przede wszystkim prawa konstytucyjnego. Podręcznik jest przeznaczony przede wszystkim dla studentów wydziałów prawa. Ze względu na przystępną formę wykładu może być wykorzystywany przez słuchaczy kierunków pokrewnych, takich jak: administracja, nauki polityczne, stosunki międzynarodowe, europeistyka i bezpieczeństwo wewnętrzne. Spis treściSpis treści „Prawa człowieka” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 11 Wykaz powołanych aktów prawnych 15 Od autorów 21 Rozdział 1 Zagadnienia wstępne (Wojciech Brzozowski) 25 1. Prawo podmiotowe i pojęcia pokrewne 26 2. Prawa i wolności 29 3. Idea praw człowieka 31 4. Generacje praw człowieka 33 5. Podmioty praw człowieka 35 6. Adresaci praw człowieka 39 7. Granice i ograniczenia praw człowieka 41 8. Efekt mrożący 46 9. Derogacja zobowiązań z zakresu praw człowieka 47 10. Prawa człowieka a rządy prawa 48 Rozdział 2 Krajowy system ochrony praw człowieka i obywatela (Marcin Wiącek) 51 1. Uwagi wstępne 52 2. Sądy 52 3. Trybunał Konstytucyjny 61 4. Trybunał Stanu 67 5. Rzecznik Praw Obywatelskich i inne organy rzecznikowskie 69 Rozdział 3 Regionalne systemy ochrony praw i wolności (Adam Krzywoń) 75 1. Uwagi wstępne 76 2. Europejski system ochrony praw i wolności – Rada Europy 76 2.1. Rada Europy 76 2.2. Europejska Konwencja Praw Człowieka 78 2.3. Ewolucja mechanizmów Europejskiej Konwencji Praw Człowieka 79 2.4. Prawa i wolności zagwarantowane w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz zasady przewodnie 81 2.5. Europejski Trybunał Praw Człowieka 86 2.6. Skargi międzypaństwowe oraz skargi indywidualne 87 2.7. Postępowanie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka 91 2.8. Wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka 93 2.9. Inne konwencje Rady Europy 96 3. Europejski system ochrony praw i wolności – Unia Europejska 99 3.1. Unia Europejska a prawa jednostki 99 3.2. Karta Praw Podstawowych 100 3.3. Przystępowanie Unii Europejskiej do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka 103 4. Pozaeuropejskie systemy ochrony praw człowieka 105 4.1. System międzyamerykański 106 4.2. System afrykański 106 Rozdział 4 Uniwersalny system ochrony praw człowieka (Wojciech Brzozowski) 109 1. U źródeł uniwersalnego systemu ochrony 109 2. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka 113 3. Od Deklaracji do Paktów 115 4. Mechanizmy kontrolne Paktów 118 5. Inne traktaty w systemie ONZ 122 6. Nowe organy ochrony praw człowieka 124 Rozdział 5 Godność człowieka, prawna ochrona życia, zakaz maltretowania (Adam Krzywoń) 127 1. Godność człowieka 127 1.1. Godność osobowa i godność osobowościowa 127 1.2. Cechy godności człowieka 128 1.3. Socjalny wymiar godności człowieka 131 2. Prawo do ochrony życia 132 2.1. Bezwzględny zakaz stosowania kary śmierci 132 2.2. Początek i koniec prawnej ochrony życia 134 2.3. Ograniczenia prawa do ochrony życia 137 2.4. Planowanie akcji z użyciem siły 138 2.5. Ochrona życia przed atakami ze strony osób trzecich 140 2.6. Proceduralny aspekt prawa do ochrony życia 142 3. Zakaz maltretowania 143 3.1. Treść i podstawy zakazu maltretowania 143 3.2. Absolutny charakter zakazu maltretowania 144 3.3. Test ścisłej konieczności użycia siły 145 3.4. Tortury 148 3.5. Maltretowanie wynikające z warunków panujących w zakładach karnych 149 3.6. Inne przypadki maltretowania 152 Rozdział 6 Wolność osobista i odpowiedzialność jednostki (Marcin Wiącek) 155 1. Wolność osobista 156 2. Zasada ne bis in idem 163 3. Zakaz karania bez podstawy prawnej 166 Rozdział 7 Prawo do sądu i rzetelnego procesu sądowego (Marcin Wiącek) 175 1. Treść i ograniczenia prawa do sądu 176 2. Uprawnienia składające się na prawo do sądu 177 3. Postępowanie sądowe w sprawach karnych 186 Rozdział 8 Prawo do prywatności (Wojciech Brzozowski) 189 1. Źródła prawa do prywatności 190 2. Tożsamość człowieka 192 2.1. Tożsamość rodzinna 192 2.2. Tożsamość płciowa i orientacja seksualna 195 3. Autonomia człowieka 198 3.1. Płodność człowieka 198 3.2. Autonomia informacyjna 201 3.3. Inne aspekty autonomii jednostki 206 4. Prawo do ochrony czci i dobrego imienia 208 5. Prawo do ochrony życia rodzinnego 210 6. Tajemnica komunikowania się 214 7. Nienaruszalność mieszkania 217 Rozdział 9 Wolność myśli, sumienia i religii