Opis
Podręcznik w syntetyczny i przystępny sposób przedstawia zagadnienia ustroju konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej z uwzględnieniem ustaw i innych aktów normatywnych regulujących wolności i prawa jednostki oraz organizację i funkcjonowanie naczelnych organów państwowych i samorządu terytorialnego. Książka omawia m.in.: • podstawowe wolności i prawa człowieka, • system konstytucyjnych organów władzy publicznej, • sposób funkcjonowania naczelnych organów państwa, • genezę i współczesne znaczenie zasad ustroju, ich konkretyzację w Konstytucji i innych aktach normatywnych. Atutem publikacji jest przedstawienie omawianych zagadnień z uwzględnieniem praktyki stosowania prawa oraz orzecznictwa sądów. Podręcznik obejmuje najnowsze zmiany prawne dotyczące m.in. prawa wyborczego, regulaminów parlamentarnych oraz władzy sądowniczej. Opracowanie jest przeznaczone dla studentów prawa i aplikantów. Będzie pomocne także studentom kierunków nieprawniczych (m.in. politologii, administracji, socjologii, europeistyki), prawnikom praktykom związanym z wymiarem sprawiedliwości i poszczególnymi organami konstytucyjnymi Rzeczypospolitej Polskiej oraz osobom naukowo zajmującym się omawianą materią. Spis treściSPIS TREŚCI Wykaz skrótów 15 Rozdział 1 Przedmiot prawa konstytucyjnego 19 Rozdział 2 Konstytucja i pozostałe źródła prawa 23 2.1. Źródła prawa 24 2.1.1. Źródła prawa – pojęcie 24 2.1.2. Źródła prawa a podstawowe zasady ustroju 27 2.1.3. Dychotomiczny podział źródeł prawa 29 2.2. Konstytucja jako źródło prawa 32 2.2.1. Ewolucja konstytucjonalizmu 32 2.2.2. Rozwój polskiego konstytucjonalizmu 34 2.2.3. Konstytucja z 1997 r. 36 2.2.4. Gwarancje nadrzędności Konstytucji 39 2.2.5. Nadrzędność Konstytucji a prawo Unii Europejskiej 40 2.2.6. Zmiana Konstytucji 42 2.3. Pozostałe źródła prawa 44 2.3.1. Ustawa 44 2.3.2. Rozporządzenie z mocą ustawy 48 2.3.3. Ratyfikowane umowy międzynarodowe 48 2.3.4. Prawo Unii Europejskiej 53 2.3.5. Rozporządzenia 53 2.3.6. Prawo miejscowe 57 2.3.7. Prawo wewnętrzne 60 2.3.8. Kwalifikacja systemu źródeł prawa w RP 63 Rozdział 3 Zasady ustrojowe 65 3.1. Pojęcie zasad konstytucyjnych 65 3.2. Zasada dobra wspólnego 66 3.3. Zasada zwierzchnictwa Narodu i zasada państwa demokratycznego 66 3.4. Zasada państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej 70 3.5. Zasada podziału i równowagi władzy 73 3.6. Zasada społeczeństwa obywatelskiego 78 3.7. Zasada społecznej gospodarki rynkowej 80 Rozdział 4 Konstytucyjny status jednostki 83 4.1. Kształtowanie się idei ochrony praw człowieka 83 4.2. Prawa człowieka w polskich konstytucjach 88 4.3. Zasady przewodnie konstytucyjnego systemu praw jednostki 90 4.3.1. Uwagi wprowadzające 90 4.3.2. Zasada godności 90 4.3.3. Zasada wolności 95 4.3.4. Zasada równości i zakaz dyskryminacji 96 4.4. Rozróżnienie praw i wolności 102 4.5. Prawa i wolności jednostki w Konstytucji RP 103 4.5.1. Uwagi wprowadzające 103 4.5.2. Prawa osobiste 104 A. Prawo do prawnej ochrony życia (art. 38 Konstytucji) 104 B. Nietykalność osobista 105 C. Prawo do sądu 106 D. Prawo do prywatności 110 E. Wolność sumienia i religii 113 F. Wolność słowa 118 4.5.3. Prawa i wolności polityczne 125 A. Uwagi ogólne 125 B. Wolność zgromadzeń 126 C. Wolność zrzeszania się 131 D. Prawo dostępu do służby publicznej 141 E. Prawo do informacji publicznej 141 F. Czynne prawo wyborcze i prawo udziału w referendum 144 G. Prawo petycji 145 4.5.4. Prawa socjalne 146 A. Uwagi ogólne 146 B. Prawo do własności i innych praw majątkowych 148 C. Wolność wyboru i wykonywania zawodu 151 D. Prawo do ochrony zdrowia 152 E. Prawo do nauki 153 F. Ochrona rodziny, macierzyństwa i praw dziecka 155 G. Wolność sztuki, nauki i nauczania 156 H. Prawo do ochrony środowiska 157 I. Zasady polityki dotyczące potrzeb mieszkaniowych 158 4.6. Ograniczenia praw i wolności jednostki 159 4.6.1. Warunki ograniczania praw człowieka w czasie normalnego funkcjonowania państwa 159 4.6.2. Warunki ograniczania praw człowieka w czasie stanów nadzwyczajnych 165 4.7. Środki ochrony konstytucyjnych praw i wolności jednostki 167 4.7.1. Prawo do odszkodowania 167 4.7.2. Prawo do sądu 168 4.7.3. Prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji 169 4.7.4. Skarga konstytucyjna 170 4.7.5. Wniosek do RPO 171 4.8. Konstytucyjne obowiązki jednostki 172 Rozdział 5 Suwerenność i formy jej realizacji w Konstytucji RP 175 5.1. Wybory organów przedstawicielskich – wprowadzenie 177 5.2. Podstawowe pojęcia prawa wyborczego na tle przebiegu wyborów parlamentarnych 180 5.3. Źródła polskiego prawa wyborczego 186 5.4. Podstawowe zasady prawa wyborczego (przymiotniki wyborcze) 189 5.4.1. Zasada powszechności wyborów 189 5.4.2. Zasada równości wyborów 197 5.4.3. Zasada bezpośredniości wyborów 204 5.4.4. Zasada tajności głosowania 207 5.4.5. Zasada określająca ustalanie wyniku wyborów 209 A. System większościowy 209 B. System proporcjonalny 211 5.4.6. Zasada wolnych wyborów 217 5.5. Organy wyborcze 219 5.6. Organizacja i przebieg wyborów do Sejmu 220 5.7. Organizacja