Opis
Wojska specjalne są stosunkowo młodym i utajnionym rodzajem wojsk współczesnych sił zbrojnych, co wynika z ich przeznaczenia i charakteru realizo-wanych przez nie zadań, które najczęściej mają charakter niejawny. Metody działania tych wojsk odbiegają od powszechnie uznawanych zasad prowadzenia walki zbrojnej, a ich głównym celem jest uzyskanie określonego rezultatu mają-cego najczęściej wymiar nie tylko taktyczny, ale często operacyjny, a także stra-tegiczny. Posiadanie tego typu wojsk było początkowo zarezerwowane tylko dla wielkich mocarstw, które przy pomocy takich oddziałów realizowały swoje poli-tyczne cele w rożnych rejonach świata. Pierwsze regularne formacje wojsk spe-cjalnych powstały już w okresie II wojny światowej w składzie sił zbrojnych: Wiel-kiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Niemiec i Związku Radzieckiego. Ich szcze-gólnie dynamiczny rozwój nastąpił w czasie zimnej wojny. Wykorzystywano je zwłaszcza podczas konfliktów lokalnych, podczas których, prowadząc działania rozpoznawcze i dywersyjno-sabotażowe, przyczyniały się do uzyskania znacznej przewagi nad przeciwnikiem, zmuszając go do zaniechania wcześniejszych za-mierzeń. Nowy wymiar wykorzystania wojsk specjalnych zapoczątkowała wojna z terroryzmem podjęta po zamachach w Stanach Zjednoczonych we wrześniu 2001 r. W krótkim czasie okazało się, że są one najbardziej efektywnym narzę-dziem walki z ugrupowaniami terrorystycznymi, ograniczając im swobodę dzia-łania i uniemożliwiając przeprowadzanie zaplanowanych ataków. W Wojsku Polskim pierwsze pododdziały wojsk specjalnych powstały w okresie II wojny światowej. Były one jednak nieliczne, co wynikało z długiego okresu formowania i szkolenia oraz niewypracowanych w pełni koncepcji ich operacyjnego użycia przez aliantów. Po zakończeniu działań wojennych zostały one rozformowane bądź przekształcone w inne rodzaje wojsk. Po wybuchu wojny koreańskiej w 1950 r., w ramach rozbudowy Sił Zbrojnych PRL, podjęto w 1951 r. decyzję o ponownym utworzeniu pododdziałów wojsk specjalnych, za-czynając od sformowania dwóch samodzielnych plutonów rozpoznawczych, roz-budowanych następnie do kompanii, z których w 1953 r. powstał już batalion. Sześć lat później batalion ten został rozformowany z powodu zdemaskowania jego przeznaczenia przez wywiad zachodni. Na początku lat 60. przyjęty został plan użycia Wojska Polskiego w ramach Układu Warszawskiego, w którym prze-widziano również wykorzystanie jednostek wojsk specjalnych, głównie do pro-wadzenia głębokiego rozpoznania i działań dywersyjno-sabotażowych. We wrze-śniu 1961 r. powstał batalion, który miał prowadzić działania na rzecz Frontu Nadmorskiego tworzonego na wypadek wojny z wojsk operacyjnych. W latach 8 WSTĘP 1967–1969, w celu zabezpieczenia działań wchodzących w skład Frontu Nad-morskiego trzech armii ogólnowojskowych, utworzono samodzielne kompanie specjalne. Na początku lat 70. kompanie takie sformowano również w składzie dywizji pancernych i zmechanizowanych I rzutu operacyjnego. Procesy rozbro-jeniowe w Europie i zakończenie zimnej wojny zahamowały dalszy rozwój pol-skich wojsk specjalnych. W oparciu o istniejące jednostki w 1993 r. utworzony został samodzielny pułk specjalny. Dopiero po przystąpieniu Polski do sojuszu NATO w 1999 r. powrócono do koncepcji rozwoju tych wojsk. W skład Sił Zbroj-nych RP włączono jednostkę specjalną Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. W oparciu o grupy płetwonurków Marynarki Wojennej utworzono morską jed-nostkę działań specjalnych. Jednostki te – razem z pułkiem specjalnym – utwo-rzyły w 2007 r. samodzielny rodzaj sił zbrojnych. W następnych latach powstały trzy kolejne jednostki specjalne, co pozwoliło na uzyskanie przez polskie wojska specjalne pełnej zdolności do prowadzenia samodzielnych operacji w ramach sojuszu NATO. Celem niniejszego opracowania jest pokazanie w szerokim zakresie procesu rozwoju polskich wojsk specjalnych, począwszy od ich genezy, rozwoju organi-zacyjno-strukturalnego w okresie zimnowojennym i po 1990 r., poprzez zmiany charakteru realizowanych zadań, posiadane możliwości operacyjne, taktykę działań bojowych, system szkolenia i doskonalenia, udział w operacjach utrzy-mania bezpieczeństwa, a na charakterystyce posiadanego uzbrojenia i wyposa-żenia kończąc. Głównym problemem badawczym było pytanie: Jak przebiegał rozwój polskich wojsk specjalnych i jakie czynniki miały wpływ na ten proces? Z problemu tego wynikało szereg problemów cząstkowych, zawartych w pyta-niach: Jaka była geneza powstania pierwszych jednostek polskich wojsk specjal-nych? Jak przebiegał proces rozwoju wojsk specjalnych w okresie powojennym? Jak kształtowały się struktury organizacyjne jednostek wojsk specjalnych? Jakie zadania miały być realizowane przez te wojska? Na ile posiadane możliwości operacyjne pozwalały na wykonanie stawianych zadań? Jaki metody walki sto-sowały wojska specjalne? W jakim stopniu przyjęty system szkolenia i doskona-lenia zapewniał przygotowanie ich do prowadzenia walki? W jakiego typu ope-racjach uczestniczy