Opis
Specyfika kryzysu, który rozpoczął się w 2007 roku polega m.in. na tym, że wykazuje on tendencję do przechodzenia w stan permanentny (długookresowy), zagrażając ciągle znaczną destabilizacją zarówno tzw. sfery nominalnej, jak i realnej gospodarki. Stąd podejmowane od kilku lat, zarówno na szczeblu poszczególnych państw, jak i na szczeblu międzynarodowym, usilne starania aby stworzyć takie ramy instytucjonalne w gospodarce, aby mogła ona skutecznie oprzeć się kolejnym „odsłonom" kryzysu. Tymczasem sytuacja gospodarki europejskiej w pełni uzasadnia obawy wyrażane przez część teoretyków oraz praktyków gospodarczych, że druga dekada nowego stulecia może być dla Europy „straconą dekadą"; przy czym upatruje się tu analogii do dwóch „straconych dekad", jakie dotknęły gospodarkę japońską. Jeśli kraje Unii Europejskiej nie będą w stanie wspólnie stawić czoła stagnacji wzrostu i niepewnym perspektywom gospodarczym, należy liczyć się z dalszym narastaniem konfliktów i sprzeczności interesów w obrębie tej grupy państw, które mogą być realnym zagrożeniem dla dalszych postępów integracji europejskiej. W sytuacji kryzysowej, w jakiej znajduje się obecnie gospodarka Unii Europejskiej, a także jej instytucje, analizy wymaga całokształt środków jakie podejmowane są zarówno na szczeblu unijnym, jak i na szczeblach krajowych, aby tę sytuację zmienić. Szczególnie istotna wydaje się być ocena adekwatności zastosowanych środków z zakresu polityki pieniężnej oraz fiskalnej, które w podstawowej mierze kształtują otoczenie dla rozwoju gospodarczego w państwach członkowskich Unii. Tej też tematyce poświęcone jest niniejsze opracowanie. Kierowana do rąk Czytelników publikacja, przygotowana przy udziale przedstawicieli czołowych krajowych ośrodków naukowych, może okazać się ciekawą lekturą dla wszystkich zainteresowanych studiowaniem aktualnych, trudnych problemów integracji europejskiej. Nie pretenduje ona do całościowego i ostatecznego wyjaśnienia dyskutowanych kwestii. Jej głównym celem jest inspirowanie i zachęcanie do dalszych badań. Spis treści Słowo wstępne Marszałka Województwa Mazowieckiego Adama Struzika 11 Wprowadzenie 13 Część I Anatomia kryzysu w strefie euro 1. Rosnące nierównowagi i dezintegracja strefy euro - Tomasz Gruszecki 17 1.1. Euro jako produkt sztucznie przyśpieszonej integracji 17 1.2. U podstaw pomysłu wspólnej waluty leżały od początku przede wszystkim racje i interesy polityczne 18 1.3. Projekt euro w składzie obecnym spełnia wszystkie warunki znane teorii ekonomii do utworzenia wspólnej strefy monetarnej – a więc broni się na gruncie argumentacji ekonomicznej 21 1.4. Euro jest pierwszą unią powstałą wyłącznie na bazie pieniądza papierowego – w założeniu – bez wspólnej bazy fiskalnej i polityki fiskalnej 23 1.5. W gospodarkach o rożnej konkurencyjności, pozbawionych automatyzmu dostosowań kursowych nierównowagi będą narastać 24 1.6. Czy euro okazało się współczesną złotą walutą? 25 1.7. Błędy w konstrukcji banku centralnego – EBC 26 1.8. Wyjście ze strefy euro choćby jednego kraju będzie porażką wspólnej waluty 27 1.9. Przyszłe scenariusze modelowe składu euro 28 Bibliografia 30 2. Czy strefa euro obroni się przed kryzysem finansowym? - Paweł Bożyk 33 2.1. Korzenie światowego kryzysu finansowego 33 2.2. Zapotrzebowanie na nową rolę finansów 34 2.3. Nowa ideologia ekonomiczna 35 2.4. Przejawy kryzysu finansowego 36 2.5. „Otwieranie” się Unii Europejskiej na kryzys finansowy 37 2.6. Jak działa kapitał spekulacyjny (także na terenie Unii Europejskiej)? 38 2.7. Proponowane drogi obrony Unii Europejskiej przed kryzysem finansowym 39 2.8. Obronić przed kryzysem całą Unię czy tylko strefę euro? 41 2.9. Co dalej? 42 2.10. Kryzys finansowy a Polska 43 Bibliografia 44 3. Kryzys fiskalny w krajach Unii Europejskiej – przyczyna czy skutek kryzysu gospodarczego? - Tomasz Grabia 45 3.1. Fiskalne kryteria konwergencji z Maastricht 45 3.2. Kształtowanie się deficytu budżetowego w krajach UE-27 w latach 1998–2010 47 3.3. Kształtowanie się długu publicznego w krajach UE-27 w latach 1998–2010 48 3.4. Zależności między deficytem budżetowym a wzrostem gospodarczym – analiza teoretyczna 50 3.5. Zależności między saldem budżetu a wzrostem gospodarczym – wyniki wstępnych badań 57 Bibliografia 60 4. Proces integracji rynków kapitałowych w Unii Europejskiej w dobie kryzysu finansowego - Tomasz Kowalak 63 4.1. Koncepcja integracji rynków kapitałowych w Unii Europejskiej 63 4.2. Istota kryzysu finansowego 67 4.3. Wpływ kryzysu finansowego na proces integracji rynków kapitałowych 69 4.4. Najważniejsze inicjatywy wprowadzane w związku z kryzysem finansowym 74 Bibliografia 77 5. Kryzysy finansowe – cechy wspólne - Paweł Alberciak 81 5.1. Specyfika i ewolucja rynków finansowych 81 5.2. Dwie gospodarki – trzy kryzysy 83 5.3. Kryzysy finansowe – zadłużenia 86 Bibliografia 90 Część II Metody i narzędzia przezwyciężania kryzysu 6. Znaczenie dwuwalutowości w systemie światowym i rola w nim Unii Gospodarczej i Walutowej - Katarzyna Żukr