Opis
W przededniu przypadającej w styczniu 2025 roku 105. rocznicy odzyskania ziem nadnoteckich przez Polskę, w dobie rosnącego zainteresowania wiedzą o przeszłości i kładzenia silnego nacisku na tożsamość regionalną, pojawił się pomysł napisania skromnej publikacji łączącej opracowanie monograficzne z wyborem źródeł, przedstawiającej historię zmagań politycznych i militarnych o przynależność ziem nad Notecią. Ramy chronologiczne pracy wyznaczają: listopad 1918 roku, czas rewolucji w Niemczech i wyjątkowej aktywności organizacyjnej Polaków pod panowaniem pruskim, oraz styczeń 1920 roku, dokończenie procesu ratyfikacji traktatu pokojowego z Niemcami i rewindykowanie na tej podstawie przez Rzeczpospolitą terenów na obrzeżach Wielkopolski. Zakres terytorialny obejmuje dawne powiaty (do 1919/1920 roku): wieleński, czarnkowski, pilski miejski, chodzieski, wągrowiecki i wyrzyski ulokowane na zachodzie rejencji bydgoskiej w Prowincji Poznańskiej. Wskazany obszar w bliższych nam czasach określano jako region pilski. Dziś jest to północna część województwa wielkopolskiego z powiatami: czarnkowsko-trzcianeckim, pilskim, chodzieskim i wągrowieckim. Pisząc niniejszą książkę, wykorzystałem zasoby archiwów państwowych w Poznaniu (i oddziału w Pile) oraz Bydgoszczy, prasę codzienną z lat 1918–1920 („Kurier Poznański”, „Dziennik Poznański”, „Dziennik Bydgoski”, „Bromberger Tageblatt”), niepublikowane zbiory wspomnień zgromadzone w Czytelni Zbiorów Specjalnych w Bibliotece UAM, czarnkowskiej filii Biblioteki Pedagogicznej w Pile, Archiwum Szkoły Podstawowej im. Powstańców Wielkopolskich w Rosku i Muzeum Okręgowym im. Stanisława Staszica w Pile. Wyjątkowe cenne były edycje źródeł odnoszących się do politycznych i militarnych aspektów wielkopolskiej drogi ku Niepodległej, a także powstałe w ciągu ostatnich 100 lat zbiorowe syntezy poświęcone Powstaniu Wielkopolskiemu. (Fragment wprowadzenia) Spis treściWprowadzenie 7 I. OD REWOLUCJI LISTOPADOWEJ DO AKCJI REWINDYKACYJNEJ. ZARYS WYDARZEŃ POLITYCZNYCH I MILITARNYCH W POWIATACH NADNOTECKICH (ZACHODNIEJ CZĘŚCI REJENCJI BYDGOSKIEJ) w okresie listopad 1918-styczeń 1920 roku na tle przemian w Wielkopolsce 11 1. Sytuacja do jesieni 1918 roku 13 2. W okresie rewolucji w Niemczech (listopad–grudzień 1918 roku) 16 3 Opanowanie terenów nadnoteckich przez siły powstańcze (27 grudnia 1918–8 stycznia 1919 roku) 24 4 Uszczuplenie zdobyczy powstańczych i podział terenu na mocy lokalnych rozejmów (9–31 stycznia 1919 roku) 49 5 Okres zaciętych walk polsko-niemieckich w pasie nadnoteckim (1–21 lutego 1919 roku) 65 6 Między rozejmem w Trewirze a traktatem pokojowym w Wersalu (koniec lutego–czerwiec 1919 roku) 80 7 Ku rewindykacji ziem nadnoteckich przez państwo polskie (koniec czerwca 1919–styczeń 1920 roku) 92 Podsumowanie 102 II. WYBÓR MATERIAŁÓW I TEKSTÓW ŹRÓDŁOWYCH 105 Nota edytorska 107 Dokumenty 108 III. MATERIAŁY IKONOGRAFICZNE 345 Bibliografia 374 Indeks nazwisk 382 Indeks miejscowości 393