Opis
Komunizm wytworzył i pozostawił po sobie głęboki podział społeczny. Z całą mocą ujawnił się w wyborach 1989 roku. Podział ten przebiega na poziomie ludzkich tożsamości, przekonań i zachowań wyborczych, na poziomie partii politycznych i ich elit. Strony tego podziału różnią się nie tylko politycznym pochodzeniem czy stosunkiem do systemu komunistycznego i jego ludzi. Różnią się w najistotniejszych kwestiach dotyczących demokracji, modelu ładu społecznego, sposobu rządzenia krajem, kwestii moralnych, religijnych i stosunku do Kościoła. To właśnie stanowi tytułowy podział postkomunistyczny. Przedstawiona w książce teoria podziału postkomunistycznego integruje analizy historyczne, badania socjologiczne i politologiczne. Adresowana jest do socjologów, politologów i wszystkich zainteresowanych polityką oraz jej historycznymi i społecznymi podstawami. Spis treściWYKAZ SKRÓTÓW 8 PRZEDMOWA 9 WSTĘP. PODZIAŁ SPOŁECZNY – LUDZIE – INSTYTUCJE 13 Część I. Teoria i historia 29 I. KONCEPCJA PODZIAŁÓW SPOŁECZNYCH 31 1. Wstęp. Problemy pojęciowe i teoretyczne 31 2. Kształtowanie się podziałów społecznych i partii politycznych w Europie Zachodniej – koncepcja Lipseta–Rokkana 35 3. Interpretacje, kontynuacje, zastosowania 44 4. Podsumowanie i wnioski 64 II. TRZY WYDARZENIA HISTORYCZNE JAKO ŹRÓDŁA PODZIAŁÓW SPOŁECZNYCH 67 1. Reformacja 67 2. Rewolucja francuska 1789 roku jako przykład rewolucji demokratyczno-narodowej 78 3. Rewolucja przemysłowa 88 III. KOMUNIZM JAKO WYDARZENIE DZIELĄCE SPOŁECZEŃSTWA 96 1. Pojęcia komunizmu i postkomunizmu 96 2. System komunistyczny oraz strony: pro- i antykomunistyczna. Przypadek Polski 100 3. Podziały w innych krajach regionu: powstanie 1956 roku na Węgrzech i Praska Wio-sna 1968 roku w Czechosłowacji 109 4. Stosunek do systemu komunistycznego w polskich badaniach 114 5. Podsumowanie i wnioski 118 Część II. Ludzie 121 IV. TOŻSAMOŚCI A PODZIAŁY SPOŁECZNE. TOŻSAMOŚCI POSTKOMUNISTYCZNE 123 1.Tożsamości w koncepcji podziałów społecznych i w analizach historycznych 123 2. Tożsamości społeczne w teorii i w badaniach 125 3. Tożsamości społeczne w badaniach sondażowych 128 4. Tożsamości postkomunistyczne i antykomunistyczne 131 4.1. Problemy koncepcyjne i badawcze 131 4.2. Tożsamości post- i antykomunistyczne na tle innych tożsamości 132 4.3. Uwarunkowania tożsamości post- i antykomunistycznych 136 4.4. Wpływy tożsamości post- i antykomunistycznych na postawy i zachowania wy-borcze 139 5. Podsumowanie i wnioski 147 6. Aneks 150 6.1. Informacja o wykorzystanych zbiorach badawczych i zmiennych 150 6.2. Dokumentacja dotycząca uwarunkowań tożsamości post- i antykomunistycznych 151 V. ELEKTORATY: ZAKORZENIENIE W POSTKOMUNISTYCZNYM PODZIALE CZY CHAOS I SYTUACYJNOŚĆ? 153 1. Wstęp. Problemy pojęciowe i teoretyczne 153 2. Kształtowanie się stron i elektoratów 163 2.1. Przed wielką zmianą 163 2.2. Rok 1989 – rok pierwszy 165 2.3. Kształtowanie się stron i elektoratów w kolejnych wyborach 170 3. Podsumowanie i wnioski 184 4. Aneks 191 4.1. Informacja o wykorzystanych zbiorach badawczych i zmiennych 191 4.2. Dokumentacja dotycząca wyborów 1989 roku 192 4.3. Glosa metodologiczna o szczerości i pamięci w badaniach zachowań wyborczych 194 4.4. Dokumentacja dotycząca przepływu wyborców między wyborami w latach 1993–1997 i 1997–2001 200 4.5. Glosa o wyborach prezydenckich 1995 i 2000 roku 202 Część III. Instytucje 205 VI. PARTIE POLITYCZNE I ELITY PARTYJNE A PODZIAŁ POSTKOMUNISTYCZNY 207 1. Partie polityczne i ich typy w historii 207 2. Teoretyczne i badawcze podejścia do partii i systemów partyjnych 217 2.1. Teoretyczne podejścia do partii i systemów partyjnych 217 2.2. Partie polityczne jako złożone obiekty badawcze 221 2.3. Problem kryzysu partii we współczesnych demokracjach 222 3. Koncepcja Petera Maira powstawania partii i systemów partyjnych w krajach postko-munistycznych 224 4. Powstawanie partii i systemów partyjnych w krajach postkomunistycznych – weryfi-kowanie koncepcji 229 5. Specyfika powstawania partii i systemów partyjnych po komunizmie 240 5.1. Silna obecność i wielki brak: partie komunistyczne i reszta partii 240 5.2. Oddziaływania komunizmu jako kłopotliwy problem badawczy 247 5.3.Niewykorzystanie istniejących koncepcji teoretycznych do analizowania oddziaływań komunizmu 249 5.4. Próba podsumowania 252 6. Postkomunistyczny podział w polskim systemie partyjnym 255 6.1. Postkomunistyczny podział na różnych poziomach życia społecznego 255 6.2. Postkomunistyczny podział na poziomie partii politycznych 256 6.3. Metodologia i praktyka badania delegatów na partyjne zjazdy 260 6.4. Społeczne i polityczne charakterystyki partyjnych elit 264 6.5. Koalicje możliwe i niemożliwe 274 7. Podsumowanie i wnioski 278 8. Aneks 283 8.1. Informacja o wykorzystanych zbiorach badawczych i zmiennych 283 8.2. Dokumentacja dotycząca posłów na Sejm IV kadencji 286 8.3. Koalicje możliwe i niemożliwe 290 VII. BOSKIE I CESARSKIE: RELIGIJNOŚĆ I KOŚCIÓŁ A POLITYKA W III RZECZPOSPOLITEJ 291 1. Wstęp. Teoria i badania 291 2. Histori