Opis
Książka Stefana Chwina „Oddać życie za Polskę. Samobójstwo altruistyczne w kulturze polskiej XIX wieku”. podejmuje ważny dla zrozumienia „ducha polskiego” temat idei samobójstwa altruistycznego, która zajęła istotne miejsce w kulturze polskiej XIX wieku, ale wpłynęła także na polską świadomość w epokach wcześniejszych oraz w wieku XX. Autor wędruje po świecie wyobraźni epoki romantycznej, z właściwą sobie niezależnością myśli rewidując utarte opinie i zastarzałe interpretacje. Pisze o postaciach literackich, ale też o realnych ludziach, którzy zakończyli życie tragicznym gestem „dla Polski”, odbierali sobie życie z wyższych powodów, dla dobra narodowej wspólnoty, z którą czuli się związani. Mowa więc o legendarnej królowej Wandzie, która wolała zginąć niż wyjść za germańskiego księcia Rydygiera, o dwóch posłach na polski sejm – Tadeuszu Reytanie oraz Jerzym Zawieyskim - którzy popełnili samobójstwo w dramatycznych okolicznościach polskiej historii, o Julianie Konstantym Ordonie, w którego biografii zdarzyły się dwa samobójstwa – jedno mityczne, drugie najzupełniej realne, o którym niewielu Polaków wie, o Reducie Ordona i jej związkach z napięciami między Mickiewiczem i papieżem, o Rajnoldzie Suchodolskim, żołnierzu, który odebrał sobie życie w dniu, w którym Rosjanie zdobyli Warszawę w finale Powstania Listopadowego. W książce jest też mowa o tajemniczych samobójstwach oficerów polskich z armii Królestwa Kongresowego, o samobójstwie Ludwika Spitznagla, młodego przyjaciela Słowackiego a także o zagadkowej postawie Mickiewicza wobec samobójstwa altruistycznego w jego „Grażynie”, „Świtezi” i III części „Dziadów”. Ważną postacią, której został poświęcony osobny rozdział, jest Karol Levittoux, który odebrał sobie życie w warszawskiej Cytadeli, by ratować swoich przyjaciół. Chwin podejmuje też sprawę mitu Winkelrieda - szwajcarskiego rycerza, którego śmierć zafascynowała Juliusza Słowackiego i wielu Polaków epoki romantycznej a także sprawę obecności w polskiej kulturze postaci biblijnej Jozuego w związku z zawikłanymi uzasadnieniami moralno-filozoficznymi polskich powstań w XIX i XX wieku. Książkę kończy brawurowy esej o najbardziej znanym polskim samobójcy altruistycznym, pułkowniku Michale Wołodyjowskim ze sławnej powieści Sienkiewicza, prezentujący tę postać z nowej perspektywy, dotąd nieuwzględnianej w badaniach literackich. Wstęp do książki poświęcony jest ogólnej problematyce samobójstwa altruistycznego i jego miejscu w „kulturze życia” i „kulturze śmierci”, a także podstawowemu pytaniu, jak i dlaczego człowiek staje się samobójcą altruistycznym i jakie mechanizmy sfery symbolicznej decydują o jego decyzjach i zachowaniach. Spis treściZabić się dla Matki. Polskie samobójstwo altruistyczne Samobójstwo – sprawa bez znaczenia? ; Samobójstwo „życiowe” czyli samobójca jako „wrak człowieka”; Samobójstwo altruistyczne – samoofiara – czyn ofiarny ; Samobójstwo altruistyczne a zamach samobójczy; Rytualne samobójstwo „obowiązkowe” a samobójstwo altruistyczne; Jak są konstruowane postacie samobójców altruistycznych; Sytuacja suicydalna. Medykalizacja samobójstwa; Sytuacja suicydalna. Jak ludzie popychają ludzi do samobójstwa; „Kultura życia” jako „kultura śmierci”; Paradygmat wychowania „prosuicydalnego”. Ojczyzna jako Matka-Kanibal, karmiąca się krwią swoich dzieci Wanda. Samobójstwo kobiety jako początek dziejów Polski Dwa początki Polski; Zbrodnia nad zbrodniami. Chrześcijaństwo wobec samobójstwa; Chrystianizacja altruistycznego samobójstwa kobiecego Ludowa chrystianizacja samobójstwa altruistycznego. Samobójczyni Wanda jako „sobowtór”… Maryi Panny; Wiek XX. Samobójstwo Wandy i etyka Conrada Absolutyzacja Narodu czyli grzech ciężki samobójstwa patriotycznie rozgrzeszony Dwa samobójstwa posłów na polski Sejm. Tadeusz Reytan i Jerzy Zawieyski Reytan. Patriota polski połyka stłuczone szkło; Reytan 1968. Polski gej, katolik i komunistyczny dygnitarz; Reytan Zawieyskiego; Reytan „dobrej zmiany” „Przeklęty będzie, kto się nie dobije!” Mickiewicz i mit Masady Spitznagel 1827. Samobójstwo na „ziemi przeklętej” Hioba Spitznagel 1949. Samobójstwo nieudanego rewolucjonisty Zabić siebie, żeby ocalić honor Matki. Samobójstwa oficerów z Placu Saskiego Dwa samobójstwa Ordona „Samobójstwo dynamitowe”; Samobójstwo polskiego starca; Dwa pogrzeby samobójcy. Florencja i Lwów; Ordon i polskie żywe torpedy; Polski spór o patriotyczne „samobójstwo dynamitowe”; Ordon wybroniony czyli samobójca racjonalny Załuskiego. O historiotwórczej jałowości patriotycznego samobójstwa altruistycznego. Ernest Bryll i reduta Ordona Reduta Ordona. Polskie samobójstwo altruistyczne i Papież Rajnold Suchodolski. Krwawy kochanek polskiej Nemesis rozrywa bandaże Konrad i Samson. Samobójstwo altruistyczne w Dziadach części III Kordian-Winkelried. Samobójstwo dla Polski przeciwko Polakom Śmierć Karola Levittoux. Polak-samobójca płonie w więziennej celi Samobójstwo altruistyczne w etosie żołnierzy polskiego podziemia. Następcy samobójcy Levittoux Kompleks Jozue