Opis
Problematyka podjęta w treści niniejszej książki ukazuje problemy związane z funkcjonowaniem nauczycieli w roli zawodowej oraz zagrożeń wpływających na ich jakość. W publikacji znaleźć można informacje o roli i zadaniach nauczycieli, koncepcje ich rozwoju profesjonalnego, czynniki determinujące funkcjonowanie zawodowe oraz ewaluację jakości tego funkcjonowania. Wiele uwagi poświęcono wypaleniu zawodowemu jako czynnikowi zakłócającemu skuteczne realizowanie zadań wynikających z pełnionej funkcji zawodowej. Koncentruje się wokół odnalezienia i scharakteryzowania powiązań pomiędzy poziomem funkcjonowania profesjonalnego nauczycieli a poziomem ich poczucia wypalenia zawodowego. Zagadnienie to jest wyjątkowo aktualne i istotne nie tylko dla samych nauczycieli, ale także dla społeczeństwa, którego przyszłość w dużej mierze zależy od poziomu nauczycielskiego profesjonalizmu, wyznaczającego skuteczność oddziaływań dydaktyczno-wychowawczych. Książka stanowi próbę ukazania zależności pomiędzy funkcjonowaniem profesjonalnym a poczuciem wypalenia zawodowego nauczycieli, wpisując się tym samym w nurt myśli pedeutologicznej, wzbogacając ją teoretycznie, metodologicznie i empirycznie. Jej publikacji towarzyszy nadzieja, że omówiona problematyka stanie się inspiracją dla osób chcących zrozumieć istotę bycia nauczycielem profesjonalistą oraz poszukujących rozwiązań w zakresie optymalizacji funkcjonowania nauczycieli w zmieniającej się codzienności szkolnej, a dla samych nauczycieli stanie się bodźcem do autoewaluacji własnych możliwości i ograniczeń. Spis treściSpis treści Wprowadzenie 7 Rozdział 1 Funkcjonowanie profesjonalne nauczycieli 1.1. Funkcje i zadania nauczycieli 13 1.2. Rozwój profesjonalny nauczycieli w kontekście oczekiwań społecznych 23 1.3. Uwarunkowania funkcjonowania profesjonalnego nauczycieli 33 1.4. Ewaluacja jakości funkcjonowania profesjonalnego nauczycieli 49 Rozdział 2 Problematyka wypalenia zawodowego nauczycieli 2.1. Pojęcie i symptomy wypalenia 55 2.2. Etapy rozwoju wypalenia 65 2.3. Determinanty wypalenia 70 2.4. Sposoby radzenia sobie z wypaleniem 82 Rozdział 3 Założenia metodologiczne badań własnych 3.1. Problematyka badań 89 3.2. Metody, techniki i narzędzia badawcze 93 3.3. Dobór terenu badań i próby badawczej 98 3.4. Organizacja badań i sposób opracowania zgromadzonego materiału empirycznego 104 Rozdział 4 Wyniki badań funkcjonowania profesjonalnego nauczycieli 4.1. Motywy wyboru zawodu nauczyciela 111 4.2. Funkcjonowanie profesjonalne nauczycieli w zakresie dojrzałości osobowościowej i kompetencji zawodowych 115 4.3. Umiejętność radzenia sobie nauczycieli w sytuacjach stresowych 158 4.4. Sukcesy osobiste i zawodowe nauczycieli 164 4.5. Potrzeby nauczycieli w zakresie rozwoju i doskonalenia zawodowego 174 4.6. Wsparcie nauczycieli w funkcjonowaniu profesjonalnym 212 Rozdział 5 Poczucie wypalenia zawodowego badanych nauczycieli 5.1. Poczucie emocjonalnego wyczerpania 221 5.2. Poczucie depersonalizacji 225 5.3. Poczucie obniżonego zaangażowania w pracę i spadku efektywności działań 227 5.4. Poczucie zawężenia kontaktów interpersonalnych 231 5.5. Poczucie zmęczenia fizycznego 234 5.6. Ogólny poziom poczucia wypalenia zawodowego 237 5.7. Sposoby przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu stosowane przez nauczycieli 242 Rozdział 6 Funkcjonowanie profesjonalne a poczucie wypalenia zawodowego nauczycieli 6.1. Ogólny poziom funkcjonowania profesjonalnego nauczycieli a poczucie wypalenia 255 6.2. Dojrzałość osobowościowa nauczycieli a poczucie wypalenia 260 6.3. Kompetencje zawodowe nauczycieli a poczucie wypalenia 266 6.4. Potrzeby rozwojowe i doskonalenie zawodowe nauczycieli a poczucie wypalenia 276 6.5. Umiejętność radzenia sobie ze stresem a poczucie wypalenia 281 6.6. Sukcesy osobiste i zawodowe nauczycieli a poczucie wypalenia 286 Podsumowanie 289 Propozycje działań wzmacniających poziom funkcjonowania profesjonalnego i zapobiegających wypaleniu zawodowemu nauczycieli 303 Załączniki 321 Bibliografia 347 Spis tabel, wykresów i schematów 367