Opis
Pytania o to, czym jest wyobraźnia i jakie pełni funkcje w życiu człowieka, należały do kanonu podstawowych problemów filozoficznych, stawianych przez myślicieli od czasów Platona i Arystotelesa. Na przełomie XIX i XX wieku psychologowie na krótko podjęli próbę empirycznej eksploracji tego zjawiska, ale gwałtowny rozwój behawioryzmu niemal całkowicie odwrócił ich uwagę od wyobraźni. Dopiero pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku wyobraźnia ponownie wzbudziła ogromne zainteresowanie. (...) Obecnie większość psychologów zgadza się co do dwóch spraw. Po pierwsze, że wyobraźnia jest pierwotnym, umysłowym mechanizmem generowania obrazów wizualnych w sytuacji, gdy wyobrażany obiekt nie jest aktualnie rejestrowany za pomocą zmysłów. I po drugie, że neuroanatomiczne szlaki wzrokowe, które są odpowiedzialne za percepcję wizualną, są także intensywnie wykorzystywane podczas procesów wyobrażeniowych. (...) W niniejszej książce zebraliśmy owoce naszych poszukiwań zmierzających do zrozumienia, czym jest wyobraźnia. Dotknęliśmy w niej wielu zagadnień, m.in. percepcji wzrokowej, sztuk wizualnych, neuronauki i perswazji. Każda z tych perspektyw odkrywa nieco inny aspekt wyobraźni. (...) tak o książce Piotr Francuz (fragmenty wstępu). Książka adresowana do wykładowców i studentów nauk społecznych, zwłaszcza psychologii i socjologii, a także kierunków artystycznych, medycyny i filozofii. Autorzy tomu: Piotr Francuz, Dobrosław Bagiński, Jarosław Janowski, Piotr Markiewicz, Piotr Przybysz, Bibianna Bałaj, Paweł Fortuna, Marcin Łatkowski, Oleg Gorbaniuk, Ewelina Soszyńska. Spis treściWprowadzenie – Piotr Francuz 11 Dobrosław Bagiński, Piotr Francuz; I. W poszukiwaniu podstaw kodów wizualnych 19 1. Komunikacja wizualna 19 2. Kody wizualne 20 3. Kształt obiektu wizualnego 21 4. Figura jako pojęcie obiektu wizualnego 23 5. Morfologia, struktura i kontekst jako składowe pojęcia obiektu wizualnego 26 5.1. Morfologia 27 5.2. Struktura 27 5.3. Kontekst 30 6. Figura jako narzędzie organizowania przestrzeni 31 7. Strukturalne cechy kształtu figury 36 7.1. Pojedynczość 37 7.2. Pryncypialność (uchwytność zasady) 38 7.3. Integralność (kompletność) 39 8. Zakończenie 41 Bibliografia 42 Piotr Francuz, Dobrosław Bagiński; II. Własności kształtów jako podstawa kodów wizualnych 45 1. Eksperyment 47 2. Metoda 48 2.1. Osoby badane 48 2.2. Materiały 48 2.3. Procedura 50 3. Wyniki 51 4. Interpretacja wyników 60 Bibliografia 61 Jarosław Janowski; III. Przedstawienia wyobrażonej przestrzeni na obrazach 63 1. Widzenie głębi na obrazach 64 1.1. Percepcja bezpośrednia i pośrednia 64 1.2. Widzenie stereopsyjne 66 1.3. Pozastereopsyjne złudzenie głębi 67 1.4. Pozastereopsyjne wskaźniki głębi zastosowane w perspektywie 68 1.5. Perspektywa jako powiązanie transpozycji i porównywania wielkości 80 1.6. Mechanizmy złudzenia głębi niezwiązane z perspektywą 83 1.7. Pozastereopsyjne mechanizmy złudzenia głębi związane z ruchem 91 1.8. Przyczyny przemian w obrazowaniu 92 2. Perspektywa jako poprawna forma przedstawiania wyobrażeń 95 2.1. Na czym polega odwzorowanie perspektywiczne? 95 2.2. Teorie kwestionujące perspektywę jako poprawny zapis widzenia 96 2.3. Perspektywa jako język 99 Bibliografia 109 Piotr Markiewicz, Piotr Przybysz; IV. Neuroestetyczne aspekty komunikacji wizualnej i wyobraźni 111 1. Neuroestetyczne badania nad sztuką 111 1.1. Czym jest neuroestetyka? 111 1.2. Zadania i cele badawcze neuroestetyki 111 1.3. Niektóre badania neuroestetyczne: wyniki 112 2. Jak mózg/umysł przetwarza informację na temat dzieła sztuki? 113 2.1. O specyfice artystycznie spreparowanego bodźca 114 2.2. Jak mózg przetwarza informację o bodźcu wzrokowym? 116 2.3. Różnice między przetwarzaniem informacji o bodźcu zwykłym i artystycznie przetworzonym 119 3. Typologia artystycznych bodźców i reakcji wizualnych 121 3.1. Bodziec iluzyjny 122 3.2. Bodziec niejednoznaczny 124 3.3. Bodziec wyolbrzymiony 127 3.4. Bodziec relacyjny 129 3.5. Bodziec empatyzujący 132 4. Wyobraźnia estetyczna 135 5. Neuropsychologia zachowań artystycznych 140 6. Podsumowanie 144 Bibliografia 144 Piotr Francuz; V. Teoria wyobraźni Stephena Kosslyna. Próba reinterpretacji 149 1. Krótka historia debaty na temat wyobraźni 149 2. Założenia teorii wyobraźni Stephena Kosslyna 155 2.1. Bufor wizualny 156 2.2. Przetwarzanie własności obiektu i własności przestrzeni 157 2.3. Pamięć asocjacyjna 159 2.4. System przerzucania informacji (information shunting) 159 2.5. Moduły: przesunięcia uwagi (attention shifting) i torowania góra-dół (top-down priming) 160 3. Krytyczna analiza teorii wyobraźni Stephena Kosslyna 161 3.1. Wejście do systemu 161 3.2. Czy mózg ogląda wytwarzane przez siebie mapy topograficzne? 162 3.3. Oddolne i odgórne sterowanie oknem uwagi 165 3.4. Hipoteza holograficznego szkicu pierwotnego w emulatorze percepcyjnym 170 3.5. O neuroanatomicznych podstawach rozpoznawania obiektów wizualnych i typologii wyobrażeń 174 3.6. Jaką rolę w powstawaniu wyobrażeń odgrywają płaty czołowe? 177 4. W kierunku t