Opis
Nierówności płacowe w długim okresie, mierzone stosunkiem dochodów górnego decyla do najniższego, w ostatnich dwóch dekadach wzrosły w Polsce najbardziej ze wszystkich krajów należących do OECD. Jednocześnie problematyka wzrastających nierówności ekonomicznych była w publicznym dyskursie pierwszych piętnastu lat transformacji właściwie nieobecna. Bardzo rzadko również ten – klasyczny przecież – temat sporów filozoficznych i politycznych pojawiał się w polskiej debacie politycznej. Książka Wojciecha Woźniaka podejmuje ważny poznawczo i społecznie problem związany z percepcją nierówności społecznych i ich dziedziczenia przez reprezentantów gremiów politycznych na szczeblu centralnym i lokalnym. Obydwie te grupy mają istotny wpływ na formułowanie polityki społecznej: pierwsi na poziomie krajowym poprzez stanowienie prawa i jego monitoring, drudzy na poziomie lokalnym, oraz – w przypadku drugich – na realizację tej polityki wobec konkretnych społeczności, jednostek i rodzin. Znaczenie przypisywane nierównościom społecznym przez rządzących warunkuje działania w różnych dziedzinach (np. podatkowej, finansowej, pomocy społecznej, edukacyjnej, zdrowotnej itd.) i ma istotny wpływ na zróżnicowanie jakości życia obywateli i szanse życiowe ich potomków. Praca ta jest oryginalnym i nowatorskim opracowaniem naukowym. Prof. dr hab. Wielisława Warzywoda-Kruszyńska Uniwersytet Łódzki Wybór tematu książki jest bardzo aktualny. Jeżeli założymy za Millsem, że celem nauk społecznych jest nie tylko gromadzenie faktów, lecz także próba wyjaśniania prywatnych trosk ludzi językiem problemów społecznych i systemowych, to refleksja nad nierównościami społecznymi w dobie kryzysu finansowego, socjalnego i politycznego jest ze wszech miar uzasadniona i wskazana. Każda kolejna podpowiedź ze strony socjologii – szczególnie potwierdzona solidnie zebranym materiałem empirycznym – wzbogaca debatę publiczną. Dr hab. prof. UWr. Piotr Żuk Uniwersytet Wrocławski Wojciech Woźniak (ur. 1978) – socjolog, pracuje w Katedrze Socjologii Ogólnej na Wydziale Ekonomiczno--Socjologicznym Uniwersytetu Łódzkiego. Autor lub współautor ponad 30 artykułów opublikowanych w tomach zbiorowych i czasopismach naukowych. Wchodził w skład zespołu koordynującego projekt PROFIT, pierwszy w historii projekt badawczy finansowany ze środków programów ramowych w dziedzinie nauk społecznych, koordynowany przez uczelnię z krajów, które przystąpiły do UE w roku 2004. Jego zainteresowania badawcze i wynikające z nich publikacje dotyczą problematyki nierówności społecznych, edukacji, polityki społecznej, dyskursu publicznego wobec kwestii społecznych (m.in. zjawiska paniki moralnej), fińskiego modelu społeczno-gospodarczego, a także socjologii sportu. Jest członkiem Międzynarodowego Towarzystwa Socjologicznego (ISA), Brytyjskiego Towarzystwa Socjologicznego (BSA), Europejskiej Sieci Badaczy Polityki Społecznej (ESPAnet) oraz Westermarck Society, czyli Fińskiego Towarzystwa Socjologicznego. Prowadził gościnne wykłady na uniwersytetach w Niemczech (Wolny Uniwersytet w Berlinie i Uniwersytet Justusa Liebiga w Giessen) oraz w estońskim Tartu i fińskim Tampere. Spis treściWSTĘP 9 Podziękowania 12 ROZDZIAŁ I NIERÓWNOŚCI SPOŁECZNE W IDEOLOGIACH POLITYCZNYCH I REFLEKSJI SOCJOLOGICZNEJ 15 1. Nierówności społeczne – wprowadzenie 15 1.1. Typy dystrybucji a zasada równości 17 1.2. Równość i sprawiedliwość a moralność 19 1.3. Równość prosta 21 1.4. Przyrodzony charakter nierówności 22 1.5. Merytokracja 24 1.6. Nierówności a prawo i polityka 28 2. Ideologie polityczne a równość społeczna i ekonomiczna 30 2.1. Liberalizm klasyczny 32 2.2. Społeczna nauka Kościoła katolickiego i idee konserwatywne 39 2.3. Lewica 42 2.4. Neokonserwatywny neoliberalizm 47 2.4.1. Triumf 1989 roku 60 2.4.2. Nierówności w neoliberalizmie 62 3. Nierówności społeczne w refleksji socjologicznej 67 3.1. Socjologiczne analizy nierówności – podejście strukturalne 67 3.2. Najnowsza refl eksja o nierównościach 72 3.3. Socjologia jakościowa – krytyczna refleksja o biedzie i nierównościach jako tematach w dyskursie publicznym i politycznym 79 ROZDZIAŁ II RAMA ANALITYCZNA I METODOLOGICZNE ZAŁOŻENIA PROJEKTU BADAWCZEGO 88 1. Wprowadzenie 88 2. Polityka jako element kultury welfare. Próba konceptualizacji 90 3. Koncepcja społecznej świadomości elit Abrama de Swaana 95 4. Elementy krytycznej analizy dyskursu. Pytania problemowe i hipotezy badawcze 98 5. Metodologia badania 104 5.1. Założenia metodologiczne. Projekt PROFIT 104 5.2. Wywiad swobodny ukierunkowany z parlamentarzystami 108 5.2.1. Kompozycja próby badawczej i sposób realizacji badania 109 5.3. Wywiady fokusowe z lokalnymi elitami i pracownikami lokalnych instytucji 110 5.3.1. Kompozycja próby w badaniach fokusowych. Problemy metodologiczne 110 5.3.2. Tomaszów Mazowiecki jako teren badania 113 5.4. Programy partyjne jako materiał empiryczny 114 5.5. Audycje radiowe jako materiał empiryczny 115 5.6. Triangulacja danych 116 ROZDZIAŁ III NIERÓWNOŚCI SPOŁECZNE W REFLEKSJI