Opis
Niekonstytucyjność jest najpoważniejszą z wad systemu prawa. Wynika stąd, że prawodawca lub sądy zignorowały normy konstytucyjne w toku realizacji własnych kompetencji. Konsekwencje niekonstytucyjności prawa odnoszą się jednak nie tylko do organów państwa. Wpływają również bezpośrednio na sytuację jednostek – adresatów niekonstytucyjnych regulacji. W książce poruszono szereg fundamentalnych zagadnień dla doktryny i praktyki prawniczej: Czym jest niekonstytucyjność prawa i jakie są jej przejawy? W jaki sposób stwierdza się niekonstytucyjność prawa, na czym polega specyfika kontroli konstytucyjności norm prawa prywatnego, a także czy dopuszczalna jest w Polsce rozproszona kontrola zgodności prawa z Konstytucją? Jakie są skutki wyroków TK dla systemu prawa i podmiotów prawa? Czy stwierdzenie niekonstytucyjności norm prawnych wpływa na ważność czynności prawnych oraz skuteczność nabycia praw majątkowych? Na czym polega restytucja konstytucyjności w stosunkach cywilnoprawnych po wyroku TK, a zwłaszcza jakie środki prawne mogą wykorzystać jednostki w celu ochrony swych wolności i praw? Rozprawa zawiera całościowe i wyczerpujące omówienie problematyki niekonstytucyjności prawa i jej skutków w sferze prawa cywilnego oraz w istotny sposób wzbogaca dorobek doktryny prawa konstytucyjnego i cywilnego. Wywody autora cechuje jasność i precyzja. Krytyka poglądów, których autor nie akceptuje, prowadzona jest w sposób merytoryczny, a zarazem elegancki. Proponowane przez niego rozwiązania i postulaty są zawsze wsparte rzetelną argumentacją, do której będzie musiał odnieść się każdy, kto będzie chciał zająć się tą tematyką. Z recenzji prof. dr. hab. Andrzeja Mączyńskiego Tematyka opracowania wydaje mi się bardzo interesująca i ciekawa – dotyczy zagadnienia bardzo aktualnego. […]. Ciekawe jest zwłaszcza połączenie rozważań konstytucyjnych z cywilistycznymi. Ta interdyscyplinarność jest niewątpliwą zaletą. Wydaje mi się, że autorowi udało się wypełnić niełatwe zadanie przeniesienia ustaleń prawa publicznego na grunt prawa prywatnego. Z recenzji prof. dr. hab. Marka Zubika Jan Podkowik –adiunkt w Katedrze Prawa Konstytucyjnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego; absolwent Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II oraz Center for American Law (2009). W 2013 uzyskał stopień doktora nauk prawnych na Wydziale Prawa i Administracji UW (z wyróżnieniem). W latach 2014–2016 odbył staż podoktorski na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego; od 2010 do czerwca 2017 asystent sędziego w Biurze Trybunału Konstytucyjnego. W pracy naukowej zajmuje się oddziaływaniem Konstytucji na prawo prywatne, prawnymi aspektami nowych technologii oraz ochrony bezpieczeństwa publicznego. Spis treściSpis treści Wykaz najważniejszych skrótów 11 Wprowadzenie 15 Rozdział pierwszy Niekonstytucyjność prawa jako pojęcie doktryny konstytucyjnej 23 1. Istota problemu 23 2. Zasada nadrzędności Konstytucji a stanowienie prawa. Domniemanie konstytucyjności 24 3. Pojęcie i przejawy niekonstytucyjności aktu normatywnego 29 3.1. Pojęcie niekonstytucyjności aktu normatywnego 29 3.2. Niekonstytucyjność czynności prawodawczej 34 3.3. Niekonstytucyjność materialna (treściowa) aktu normatywnego 37 3.4. Niekonstytucyjność „jakościowa” (formalna) 43 4. Stopniowalność naruszeń Konstytucji i gradacja wad aktów normatywnych 44 5. Niekonstytucyjność a zła wiara prawodawcy 51 6. Oczywista i wtórna niekonstytucyjność 53 7. Model stwierdzania niekonstytucyjności prawa w świetle Konstytucji z 1997 r. 58 Rozdział drugi Stwierdzenie niekonstytucyjności prawa w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego 67 1. Istota problemu 67 2. Przedmiot wypowiedzi Trybunału – ocena hierarchicznej zgodności aktów normatywnych 68 2.1. Akt normatywny jako przedmiot i podstawa (wzorzec) kontroli 68 2.2. Specyfika kontroli konstytucyjności aktów normatywnych regulujących stosunki cywilnoprawne 83 3. Orzeczenie jako forma wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego w sprawie hierarchicznej zgodności norm 90 3.1. Pojęcie orzeczenia w rozumieniu art. 190 Konstytucji 90 3.2. Rodzaje orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego z uwagi na wynik kontroli 93 3.3. Sposoby redakcyjnego ujęcia wypowiedzi rozstrzygającej: orzeczenia proste, zakresowe i interpretacyjne 97 3.4. Dodatkowe klauzule zamieszczane w orzeczeniach 105 4. Atrybuty orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 108 4.1. Moc powszechnie obowiązująca i ostateczność orzeczeń 109 4.2. Wejście w życie orzeczenia jako skutek jego ogłoszenia 115 Rozdział trzeci Kwestia prawotwórczego charakteru orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego i ich skutków dla systemu prawa 119 1. Istota problemu 119 2. Dualistyczny charakter orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 121 3. Zmiana normatywna w systemie prawa jako następstwo orzeczenia negatoryjnego 127 3.1. Utrata mocy obowiązującej w rozumieniu art. 190 ust. 3 Konstytucji 127 3.2. Refleksowe skutki utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego w następstwi