Opis
W pierwszej części monografii autorzy przedstawili swoiste vademecum wiedzy z zakresu nauk społecznych dedykowane przede wszystkim pedagogom. W drugiej zawarli studia nad różnymi obliczami i konsekwencjami zmian społecznych, wpisujące się w dyskurs traumy zmiany, dołączając analizę zagadnień podmiotowości jednostki, kapitału społecznego, sprawiedliwości społecznej, ekologii. Zmiana społeczna nie może być całościowo badana na gruncie jednej dyscypliny naukowej. Jako przedmiot badań jest ze swej natury interdyscyplinarna. Powstało wiele teorii zmiany, sam termin używany jest bardzo często w różnorodnych znaczeniach, jednak analizy zmian są przeważnie zawężane do określonej dyscypliny. Książka przeznaczona dla wszystkich eksplorujących fenomen zmiany społecznej. To lektura obowiązkowa dla badaczy, którzy prowadząc studia interdyscyplinarne, starają się przekraczać granice swojej dziedziny. Spis treściWprowadzenie 9 CZĘŚĆ I SEKULARYZACJA TRADYCYJNEJ MYŚLI SPOŁECZNEJ DOTYCZĄCEJ POJĘCIA ZMIANY (z teorii nauk bliskich pedagogice) 17 Rozdział pierwszy Ewolucjonizm i neoewolucjonizm (Anna Wiłkomirska) 23 1.1. Ewolucjonizm 23 1.2. Neoewolucjonizm 27 1.2.1. Socjobiologia 28 1.2.2. Psychologia ewolucyjna 31 1.2.3. Neoewolucyjna antropologia 32 1.2.4. Ewolucja społeczna w ujęciu Niklasa Luhmanna 38 Rozdział drugi Zmiana w głównych perspektywach teoretycznych (Anna Wiłkomirska) 41 2.1. William Thomas i Florian Znaniecki – zmiana w procesie dezorganizacji-reorganizacji 41 2.2. Talcott Parsons – zmiana funkcjonalna 43 2.3. Materializm historyczny 45 2.4. Teorie konfliktu i władzy 47 2.5. Lewis Coser – (neo)funkcjonalna teoria konfliktu 49 2.6. Steven Lukes i Michel Foucault – władza w warunkach konfliktu, radykalne ujęcie władzy 50 Rozdział trzeci Teorie modernizacji (Anna Wiłkomirska) 53 3.1. Od teorii konwergencji do teorii zależności 58 3.2. Teorie rozwoju endogennego 61 3.3. Cykliczne wizje dziejów i wybrane teorie cywilizacji 62 3.3.1. Koncepcje rozwoju cyklicznego 62 3.3.2. Nowoczesność jako światowa cywilizacja 66 3.4. Zmiany kulturowe przełomu tysiącleci – przykład ujęcia antropologicznego 71 3.5. Odwroty i powroty – trwałość i krytyka, sinusoida teorii modernizacji 74 Rozdział czwarty Postmodernizm-ponowoczesność – w walce z modernizacją (Anna Wiłkomirska) 81 4.1. Globalizacja – źródło i proces zmian 86 4.2. Teorie globalizacji 92 Rozdział piąty Rewolucje, ruchy społeczne i transformacje (Anna Wiłkomirska) 98 5.1. Rewolucje 98 5.2. Ruchy społeczne 103 5.3. Transformacja – przykład Polski 109 5.4. Zakończenie 116 CZĘŚĆ II ZINDYWIDUALIZOWANE PERCEPCJE NIEKTÓRYCH OBLICZ WSPÓŁCZESNOŚCI Z PERSPEKTYWY PEDAGOGIKI 119 Rozdział szósty Względnie trwałe czynniki sprawcze towarzyszące dobie transformacji w obszarze upośledzenia społecznego. Symptomy anomii, chaosu i dezorientacji a rehabilitacja publiczna (Krystyna Marzec-Holka, Andrzej Radziewicz-Winnicki) 121 6.1. Geneza i ewolucja przemian 121 6.2. Asynchronizacja rozwoju społeczno-gospodarczego, nierówności społeczne i zjawisko pauperyzacji 124 6.3. Ujęcie poznawcze ubóstwa społecznego 128 6.4. Traumatogenne przemiany w życiu jednostek i grup a upośledzenie społeczne 135 6.5. Anomia, anarchia i pojawiające się zręby fundamentalizmu w sferze organizacji publicznej a rehabilitacja społeczna 141 6.6. Zakończenie 147 Rozdział siódmy Kapitał społeczny i jego funkcje. Kontrowersje wokół kapitału społecznego zbiorowego i indywidualnego (Krystyna Marzec-Holka) 149 7.1. Kapitał społeczny, prekursorzy, koncepcje teoretyczne 149 7.2. Kapitał społeczny a partycypacja publiczna na poziomie edukacji 156 7.3. Relacje społeczne w środowiskach lokalnych. Między zaangażowaniem a neutralnością 166 Rozdział ósmy Kapitał społeczny w perspektywie indywidualnej i rodzinnej oraz możliwości stymulacji kapitału zbiorowego (Krystyna Marzec-Holka) 172 8.1. Przykłady empiryczne 172 8.2. Młodzi dorośli a syndrom rozwiedzionych rodziców. Kolejne egzemplifikacje 176 8.3. Bariery w tworzeniu zbiorowego kapitału społecznego 183 8.4. Teoria pola integrująca wizje życia społecznego 197 8.5. Mieszkańcy lokalnego środowiska wiejskiego w obronie szkoły 205 8.6. Rodzice i nauczyciele w obronie edukacji 209 Rozdział dziewiąty Komunitaryzm na tle teorii sprawiedliwości społecznej Johna Rawlsa. Utopijna próba obniżenia poczucia względnej deprywacji we współczesnej polskiej rodzinie (Andrzej Radziewicz-Winnicki) 221 9.1. Uwagi wprowadzające 221 9.2. John Rawls i teoretyczne ramy komunitaryzmu 224 9.3. Zasady sprawiedliwości a realia publiczne 227 9.4. Podsumowanie 233 Rozdział dziesiąty Magia rewitalizacji w dobie niepokojącej współczesności (Andrzej Radziewicz-Winnicki) 235 10.1. Magia jako swoista wizja percepcji świata 237 10.2. Fenomen rewitalizacji 241 10.3. Racjonalność przekonań magicznych i wiara w rewitalizację 244 10.4. Refleksje końcowe 246 Rozdział jedenasty Ekologia społeczna. Podmiotowość człowieka a inwestowanie w naturę w refleksjach ekspertów (Andrzej Radziewicz-Winnicki) 248 11.1. Pojmowanie ekolo