Opis
Monografia koncentruje się wokół rozważań na temat szczególnej roli nauczycieli- wychowawców, wykraczającej poza stricte dydaktyczne wymagania, na ich relacjach z uczniami, mających na celu wspieranie i pomaganie im w zmaganiu się z sytuacjami stresującymi, trudnymi, w procesach podejmowania decyzji. Działania te wymagają uważności, identyfikacji potrzeb ucznia, w kontekście znajomości jego sytuacji edukacyjnej i życiowej, mobilizacji do podjęcia działań i zastosowania zróżnicowanych strategii pomocowych, przede wszystkim opartych na efektywnej komunikacji z dziećmi i młodzieżą. W tym zakresie niezbędne są też rozbudowane kompetencje społeczne, które nauczyciel-wychowawca może wykorzystać w procesach wspierania uczniów. Zawarte w monografii wyniki badań (realizowanych w różnych paradygmatach badawczych) pochodzą z wielu rozmaitych ujęć badawczych. Ich wyniki posłużyły do zilustrowania (nie)wspierającej roli wychowawców klas, z uwzględnieniem ich kompetencji społecznych, diagnozowanych z perspektywy uczniowskiej i nauczycielskiej. Zadaniem tej refleksji jest przede wszystkim wskazanie na procesy pomocy i wsparcia adresowanego do uczniów, obecne w przestrzeni szkoły, które kreuje nauczyciel-wychowawca. Publikacja jest adresowana zarówno do teoretyków zajmujących się edukacją, w tym takimi subdyscyplinami pedagogiki, jak poradnictwo, pedagogika szkoły, pedeutologia, jak też do praktyków, decydentów wpływających na kształt szkoły, a przede wszystkim samych nauczycieli. Spis treściWprowadzenie 7 1. O pomaganiu i wspieraniu w systemie edukacyjnym 11 2. Rola nauczyciela-wychowawcy we wspieraniu ucznia (między założeniami a realiami) 20 3. O roli wychowawcy oczami uczestników relacji (przyczynki narracyjne) 39 4. Nauczycielskie kompetencje społeczne – refleksje wprowadzające 57 5. Nastolatki o swoich wychowawcach 70 5.1. Metodologiczne podstawy badań 70 5.2. Wybrane aspekty roli wychowawcy w perspektywie uczniowskiej 75 5.3. Uczniowskie oceny i emocje wobec wychowawcy 90 5.4. Wychowawcy wobec problemu uczniowskiego – poszukiwanie wsparcia z inicjatywy nastolatków (percepcja adolescentów) 113 5.5. Wychowawcy wobec problemu zespołu klasowego (percepcja adolescentów) 125 5.6. Słowami uczniów – adolescenci o swoich wychowawcach 134 6. Nauczyciele o swoich kompetencjach społecznych 145 6.1. Metodologiczne podstawy badań 145 6.2. Profil nauczycielskich kompetencji społecznych 150 7. Możliwości rozwoju nauczycielskich kompetencji społecznych – refleksje podsumowujące 160 Postscriptum 171 Bibliografia 173 Summary: The Teacher (Not) Supporting the Pupil – the Importance of Teachers’ Social Competences 181