Opis
Niniejsze opracowanie ma na celu przybliżenie ważnej, lecz niedostatecznie uwzględnianej lub wręcz pomijanej w kształceniu przyszłych nauczycieli problematyki. Niedostateczna wiedza nauczycieli o trudnościach oraz możliwościach uczniów o innych prawidłowościach rozwojowych, o ich problemach psychologicznych i społecznych, błędne przekonania i postawy dotyczące roli integracji społecznej, brak odpowiedniego przygotowania metodycznego powodują liczne nieporozumienia w kontaktach z nimi i ograniczają efektywność oddziaływań dydaktycznych, terapeutycznych i wychowawczych. Analizie zagadnień teoretycznych i wynikających z niej wnioskom są poświęcone trzy rozdziały opracowania. W rozdziale pierwszym zostały omówione zagadnienie niepełnosprawności w aspekcie społecznym oraz postrzeganie osób niepełnosprawnych i postawy społeczeństwa wobec nich. Rozdział drugi jest poświęcony problemom edukacyjnym. Analizie zostały poddane wiedza i postawy nauczycieli i rówieśników wobec uczniów niepełnosprawnych oraz został omówiony stan obecny i tendencje w kształceniu specjalnym (tj. kształceniu uczniów potrzebujących specjalnej pomocy) w Polsce i w Europie. W rozdziale trzecim są przedstawione zalety, trudności i warunki efektywnej realizacji idei integracji oraz sugestie dotyczące kształcenia nauczycieli. Kolejny rozdział jest próbą przybliżenia nauczycielom języków obcych i kandydatom do tego zawodu problemów uczniów niepełnosprawnych (z rożnymi deficytami i zaburzeniami) w zależności od rodzaju niepełnosprawności. Analizie poddane zostały te niepełnosprawności, z którymi najczęściej się może spotkać nauczyciel w szkołach masowych. W każdym z siedmiu podrozdziałów zostały nakreślone zarys niepełnosprawności oraz przyczyny, objawy i charakterystyczne zachowanie uczniów, skutki niepełnosprawności i trudności psychologiczne, dydaktyczne i społeczne, a także są sformułowane wskazania dydaktyczne w odniesieniu do nauczania języków obcych. Niepełnosprawność, deficyty rozwojowe, zaburzenia i trudności mają jednak bardzo indywidualny charakter, rożny zakres i głębokość, mogą dotyczyć rożnych aspektów, mogą być sprzężone, dlatego ich opis został ograniczony do najczęściej występujących problemów. Spis treściWstęp 7 1. Niepełnosprawność jako problem społeczny 9 1.1. Osoby niepełnosprawne w dokumentach Unii Europejskiej i dokumentach polskich 14 1.2. Postrzeganie niepełnosprawności w społeczeństwie – rola stereotypów 24 1.3. Postawy społeczeństwa wobec osób niepełnosprawnych 29 2. Niepełnosprawni uczniowie jako problem edukacyjny 41 2.1. Niepełnosprawni uczniowie w realizacji reformy edukacji 46 2.2. Wiedza i przygotowanie nauczycieli do pracy z uczniami niepełnosprawnymi 64 2.3. Postawy nauczycieli wobec niepełnosprawności i kształcenia integracyjnego 68 2.4. Wiedza uczniów o niepełnosprawności 75 2.5. Postawy uczniów wobec niepełnosprawnych rówieśników 82 2.6. Stan i tendencje kształcenia uczniów niepełnosprawnych w Polsce i w Europie 90 3. Idea kształcenia integracyjnego i problemy w jej realizacji 107 3.1. Zalety, trudności i ograniczenia w realizacji kształcenia integracyjnego 114 3.2. Warunki efektywnej realizacji idei integracji 122 3.3. Kształcenie nauczycieli dla potrzeb nauczania uczniów niepełnosprawnych 147 4. Analiza wybranych niepełnosprawności/specjalnych potrzeb edukacyjnych i wskazania metodyczne 157 4.1. Uczniowie z niepełnosprawnością słuchu (niedosłyszący i niesłyszący) 159 4.2. Uczniowie niedowidzący (słabo widzący) i niewidomi 173 4.3. Uczniowie z niepełnosprawnością ruchową 188 4.4. Uczniowie z zaburzeniami mowy/zaburzeniami komunikacji 198 4.5. Uczniowie dyslektyczni 209 4.6. Uczniowie z ADHD 229 4.7. Uczniowie przewlekle chorzy 243 Zakończenie 251 Bibliografia 253