Opis
W publikacji autor omawia niezwykle ważne zagadnienie dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego jako fundamentu ochrony praw jednostki w demokratycznym państwie prawa. Dowodzi, że formalne gwarancje prawa do obrony nie są wystarczające – konieczne są szczegółowe przepisy, skuteczne mechanizmy ich egzekwowania oraz uwzględnienie praktyki i kontekstu kulturowego. Analizuje standard konstytucyjny i międzynarodowy dostępu do obrońcy oraz przedstawia propozycje de lege ferenda. Przedstawia założenia optymalnego dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego. Wyniki tych ustaleń konfrontuje z istniejącym stanem rzeczy w polskim procesie karnym. Całość wywodu uzupełnia obszerne omówienie orzecznictwa Sądu Najwyższego, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości. Publikacja może być szczególnie użyteczna dla prawników (sędziów, adwokatów, prokuratorów) mierzących się w swojej pracy zawodowej z praktycznymi implikacjami braku obrońcy podczas pierwszego przesłuchania podejrzanego w postępowaniu przygotowawczym. Zainteresuje również pracowników naukowych zajmujących się postępowaniem karnym. Spis treściSpis treści „Model dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 11 Słowo wstępne 13 Rozdział 1. Dostęp do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego – charakterystyka podstawowych pojęć oraz metodologii przeprowadzonych badań 17 1.1. Zakres badań poświęconych problematyce dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego 17 1.2. Skonstruowanie optymalnego modelu dostępu do obrońcy jako główny cel pracy 32 1.3. Hipotezy badawcze 40 1.4. Zastosowane w pracy metody badawcze 45 1.5. Kwestia terminologiczna: dostęp do adwokata, do prawnika czy do obrońcy? 51 1.6. Budowa modelu w sytuacjach kolizyjnych – pomiędzy potrzebami efektywnego ścigania a względami wynikającymi z zasady prawa do obrony 58 Rozdział 2. Standard konstytucyjny dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego 69 Rozdział 3. Standard międzynarodowy dostępu do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego 87 3.1. Standard wynikający z systemu ochrony praw człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych 87 3.1.1. Wzorcowe reguły minimalne Narodów Zjednoczonych dotyczące postępowania z więźniami 87 3.1.2. Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych oraz orzecznictwo Komitetu Praw Człowieka 90 3.1.3. Zbiór zasad ochrony wszelkich osób podlegających zatrzymaniu lub aresztowaniu 93 3.1.4. Podstawowe zasady Narodów Zjednoczonych dotyczące roli adwokatów 96 3.1.5. Zasady i wytyczne dotyczące dostępu do pomocy prawnej w sprawach karnych 97 3.1.6. Standard ONZ – podsumowanie 104 3.2. Standard wynikający z europejskiej Konwencji praw człowieka oraz orzecznictwa strasburskiego 106 3.2.1. Znaczenie, wpływ i odczytywanie standardu strasburskiego 106 3.2.2. Przed doktryną Salduz 109 3.2.3. Doktryna Salduz 118 3.2.4. Ibrahim i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu 130 3.2.5. Orzecznictwo po wyroku Ibrahim i Inni p. Zjednoczonemu Królestwu 140 3.2.6. Prawo do aktywnego udziału obrońcy w przesłuchaniu podejrzanego oraz innych czynnościach procesowych podejmowanych w początkowej fazie postępowania 149 3.2.7. Warunki skutecznego zrzeczenia się prawa do pomocy obrońcy 152 3.2.8. Poufność kontaktu z obrońcą 160 3.2.9. Prawo do pomocy obrońcy wybranego przez podejrzanego lub ustanowionego przez osoby mu bliskie 165 3.2.10. Obowiązki państwa związane z dostępem do obrońcy z urzędu 173 3.2.11. Standard strasburski – podsumowanie 177 3.3. Standard wynikający z prawa europejskiego 182 3.3.1. Zasada prawa do obrony w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej 182 3.3.2. Dyrektywy unijne w obszarze postępowania karnego – uwagi wprowadzające 186 3.3.3. Dyrektywa 2012/13/UE 189 3.3.4. Dyrektywa 2013/48/UE 190 3.3.4.1. Powiązanie treściowe dyrektywy 2013/48 ze standardem strasburskim 190 3.3.4.2. Zakres stosowania dyrektywy 2013/48 191 3.3.4.3. Uprawnienia związane z dostępem do obrońcy 193 3.3.4.4. Poufne porozumiewanie się z obrońcą 201 3.3.4.5. Kontakt osoby pozbawionej wolności ze światem zewnętrznym 203 3.3.4.6. Czasowe odstępstwa od praw przewidzianych w dyrektywie 2013/48 205 3.3.4.7. Zrzeczenie się praw przewidzianych w dyrektywie 2013/48 214 3.3.4.8. Dostęp do obrońcy w postępowaniu dotyczącym ENA 217 3.3.4.9. Skuteczny środek naprawczy 220 3.3.5. Dyrektywa 2016/800 229 3.3.6. Dyrektywa 2016/1919 239 3.3.7. Standard wynikający z prawa europejskiego – podsumowanie 247 Rozdział 4. Dostęp do obrońcy na początkowym etapie procesu karnego – analiza porównawcza 255 4.1. Podmiotowe oraz temporalne granice dostępu do obrońcy 255 4.2. Pouczenie o prawie do skorzystania z pomocy obrońcy 263 4.3. Zrzeczenie się prawa do pomocy obrońcy 268 4.4. Dostęp do obrońcy z wyboru 275 4.5. Dostęp do obrońcy z urzędu 283 4.6. Oczekiwanie na obrońcę w związku z planowaną czynnością procesową 291 4.7. Warunki zapewnione do konsultacji z obrońcą 297 4.8. Opóźnienie dostępu do obrońcy w sytua