Opis
Problematykę książki wyznaczają relacje między trzema pojęciami i – co za tym idzie – koncepcjami teoretycznymi: tożsamością miasta, tożsamością mieszkańców oraz przestrzenią publiczną. W publikacji podjęto próbę uchwycenia elementów należących do specyficznych i dystynkcyjnych zasobów wiedzy, form ekspresji oraz znaczeń, które wpływają w rozmaity sposób na kształtowanie się współczesnych tożsamości ludzi i miejsc. Trzy wybrane do analiz empirycznych miasta: Gdańsk, Gliwice i Wrocław, stanowią interesujący obszar badań ze względu na kształtowanie się tam nowych tożsamości w kontekście ich historii oraz transformacji przestrzeni publicznych. Podejmując badania, autorzy założyli, że struktury tożsamościowe nie są czymś ponadczasowym i niezmiennym, a o ich specyfice decyduje szczególny zestaw czynników warunkujących ich formowanie. Cechuje je dynamika przekształceń o charakterze symbolicznym i przestrzennym. Nie sposób w krótkiej recenzji uwydatnić wszystkich wątków tego opracowania. Niemniej aspekt miast zakotwiczonych z jednej strony w przestrzeni historii i teraźniejszości, a z drugiej w globalnej przestrzeni oraz w świadomości, postawach czy emocjach mieszkańców wydaje się w znaczący sposób rozszerzać perspektywę ujmowania społecznej kategorii przestrzeni. W tym ujęciu nie oznacza to zwykłego, przestrzennego wymiaru społecznych relacji, ale zmianę relacji między przestrzenią i społeczeństwem na podbudowie historii miast, ich aktualnej kondycji i perspektyw. Rolę łącznika między tymi aspektami (chciałoby się powiedzieć w języku klasycznej socjologii: „płaszczyzny więziotwórczej”) powierza się tu przestrzeniom publicznym, jakie mają wspomagać procesualne i dynamiczne przebiegi kształtowania się tożsamości badanych miast i ich mieszkańców. Z recenzji dr. hab. Andrzeja Majera, prof. Uniwersytetu Łódzkiego Spis treściSpis treści Wprowadzenie (Krzysztof Bierwiaczonek, Małgorzata Dymnicka, Katarzyna Kajdanek, Tomasz Nawrocki) 9 I. Tożsamość i przestrzeń – refleksje teoretyczne 15 1. Tożsamości miejskie (Małgorzata Dymnicka) 15 1.1. Wprowadzenie 15 1.2. Społeczne wytwarzanie tożsamości 19 1.3. Społeczno-kulturowe ramy pamięci 29 1.4. Rola dziedzictwa w konstruowaniu tożsamości i narracji miejskich 32 1.5. Konstrukcje mitotwórcze 34 1.6. Genius loci jako strażnik pamięci 37 1.7. Narracje historyczne a globalne klisze tożsamościowe 39 1.8. Tożsamość architektury 42 2. Przestrzeń publiczna a tożsamość miejsca, miasta i mieszkańców (Krzysztof Bierwiaczonek, Tomasz Nawrocki) 49 2.1. Przestrzeń publiczna 49 2.2. Przestrzeń publiczna a tożsamość miasta 59 2.3. Przestrzeń publiczna a tożsamość miejsca 65 2.4. Przestrzeń publiczna a tożsamość mieszkańców 71 2.5. Koncepcja tożsamości przestrzennej – próba integracji różnych poziomów tożsamości miejskich 77 II. Biografie miast 81 1. Gdańsk (Małgorzata Dymnicka) 81 1.1. Pierwsze ślady 81 1.1.1. Osadnictwo 83 1.1.2. Kultura i dziedzictwo 86 1.1.3. Ludzie i miasto 90 1.2. Gdańsk przedwojenny 93 1.2.1. Złote czasy 93 1.2.2. Gdańsk przełomu XIX i XX wieku 95 1.3. Gdańsk po II wojnie światowej: przybysze i „miejscowi” 96 1.3.1. (Od)budowa miasta 98 1.3.2. Od tygla do amalgamatu – wokół współczesnych narracji 99 2. Gliwice (Krzysztof Bierwiaczonek, Tomasz Nawrocki) 102 2.1. Początki miasta 102 2.2. Industrializacja jako impuls rozwojowy Gliwic 104 2.3. Międzywojenne Gliwice: Karl Schabik i lądowanie Grafa Zeppelina 106 2.4. Prowokacja gliwicka i lata wojenne 108 2.5. Nowa rzeczywistość: Gliwice po 1945 roku 109 2.6. Krajobraz postindustrialny: na skrzyżowaniu autostrad 113 3. Wrocław (Katarzyna Kajdanek) 117 3.1. Pierwsze ślady 117 3.2. Osadnictwo, rozwój miasta i kontakt międzykulturowy do końca XIX wieku 118 3.3. Kultura i dziedzictwo zakodowane w przestrzeni 120 3.4. Rozwój do II wojny światowej 122 3.4.1. Złote lata 122 3.4.2. Epoka przemysłu – nowe impulsy 123 3.4.3. Zmierzch miasta 123 3.5. Wrocław po II wojnie światowej 124 3.5.1. Przybysze i miejscowi 124 3.5.2. Odbudowa i rekonstrukcje 126 3.5.3. Przyszłość – wokół współczesnych narracji 128 III. Tożsamość i przestrzeń w badaniach 133 1. Wokół tożsamości miast (Katarzyna Kajdanek) 133 1.1. Specyfika tożsamości miast 134 1.1.1. Gdańsk 134 1.1.2. Gliwice 135 1.1.3. Wrocław 138 1.2. Cechy określające miasto i mieszkańców 140 1.3. Mieszkańcy – podmiot i przedmiot tworzenia tożsamości miasta 148 1.4. Kto ma wpływ na miasto? 150 1.5. Podróż w kierunku „zmiana” 153 2. Narracje i sfery dyskusji o mieście (Katarzyna Kajdanek) 155 2.1. Oficjalna narracja tożsamościowa 156 2.1.1. Historia do 1945 roku 157 2.1.2. Historia po 1945 roku 157 2.1.3. Sposoby rozumienia oraz identyfikacja najważniejszych przestrzeni publicznych 158 2.1.4. Funkcje przestrzeni publicznych 159 2.1.5. Tożsamość mieszkańców 160 2.1.6. Tożsamość miasta i jej elementy 161 2.2. Dyskurs oficjalny i dyskursy alternatywne – perspektywa liderów opinii 162 2.2.1. Czy toczy się dyskusja o mieście i jego tożsamości? 162 2.2.1.1. Gdańsk 162 2.2.1.2. Gliwice 163 2.2.1.3. Wr