Opis
Symetryczne szyfry blokowe należą do podstawowych narzędzi nowoczesnej kryptografii. Ponieważ nie są znane konstrukcje, których bezpieczeństwo można udowodnić, ocena tych szyfrów jest heurystyczna. Brane są pod uwagę tylko dotychczas znane ataki kryptograficzne. Do najważniejszych rozważanych ataków należą kryptoanaliza różnicowa i kryptoanaliza liniowa. W odróżnieniu od kryptoanalizy różnicowej, która jest w zasadzie metodą ataku kryptograficznego z wybranym tekstem jawnym, kryptoanaliza liniowa jest zasadniczo metodą ataku kryptograficznego ze znanym tekstem jawnym, a ponadto w pewnych okolicznościach może być wykorzystana do ataku na tekst zaszyfrowany. Podstawowa idea kryptoanalizy liniowej polega na opisaniu danego algorytmu szyfrowania za pomocą przybliżonego równania, tak zwanej aproksymacji liniowej. Przybliżone równanie opisujące wpływ szczególnych różnic w parach tekstów jawnych na różnice w odpowiadających im parach tekstów zaszyfrowanych nazywane jest aproksymacją różnicową. Dla dowolnej funkcji f o n binarnych wejściach i m binarnych wyjściach zbiór wszystkich aproksymacji różnicowych lub liniowych może być reprezentowany w postaci tablicy aproksymacji o rozmiarze O(2n+m). Algorytmy oparte na definicji aproksymacji różnicowej lub liniowej obliczają pojedynczą wartość tablicy aproksymacji w czasie wykładniczym. Ogranicza to zastosowanie tych podstawowych algorytmów do funkcji składowych szyfru o niewielkiej liczbie binarnych wejść i wyjść. Przedstawione w rozprawie szybkie algorytmy obliczają najlepszą niezerową aproksymację różnicową i liniową w co najwyżej liniowym czasie O(n+m) dla pojedynczego elementu bez angażowania pamięci potrzebnej do przechowania całych tablic. Pożądana jest konstrukcja specjalizowanych algorytmów dla pewnych klas funkcji składowych szyfrów blokowych. Dla struktur z selektorami sformułowano algorytm obliczania pojedynczego elementu tablicy liniowych aproksymacji struktury w czasie O(k · 2k), jak również algorytm obliczania całej tablicy aproksymacji struktury w czasie O(k) dla pojedynczego elementu, gdzie k oznacza liczbę bitów adresowych selektora. Oba algorytmy są oparte na ogólnym wyniku, który pozwala obliczyć wartości tablicy aproksymacji struktury na podstawie wstępnie obliczonych tablic aproksymacji jej funkcji składowych. Dla losowo wybranych n-bitowych permutacji i dowolnych funkcji rozważono dwuwymiarowe (tj. różnicowo-liniowe) rozkłady najlepszych aproksymacji niezerowych. Dla obu klas funkcji rozkłady te są podobne. Uzyskane wyniki świadczą o tym, że począwszy od pewnej wartości n, liniowa aproksymacja funkcji S-bloków staje się bardziej efektywna od aproksymacji różnicowej. Ta przewaga efektywności aproksymacji liniowej rośnie wraz ze wzrostem n, a przy rozmiarach S-bloków algorytmu DES nie jest jeszcze zauważalna. Wykazano, że wśród trzech losowo wybranych S-bloków dwa z nich nie są gorsze od najlepszego S-bloku algorytmu DES. W rozkładach jednowymiarowych porównano następujące warianty najlepszej aproksymacji liniowej: aproksymację z sumą modulo 2 bitów wyjściowych, aproksymację z dowolnym bitem wyjściowym i aproksymację z pojedynczym bitem wyjściowym. Do często stosowanych elementów składowych szyfrów blokowych należą funkcje sumy i różnicy arytmetycznej. Dla tych funkcji sformułowano wielomianowe w czasie algorytmy obliczania wartości tablic aproksymacji i rozkładów wartości w tych tablicach, jak również algorytm generowania listy efektywnych aproksymacji, uporządkowanej malejąco według miary efektywności. Zastosowana metoda umożliwia rozwiązanie wielu innych problemów generacji, typowych dla obliczeń wielorundowych charakterystyk szyfrów blokowych. Algorytmy służące do obliczania w czasie O(n) pojedynczej wartości tablicy różnicowych lub liniowych aproksymacji funkcji n-bitowej sumy lub różnicy arytmetycznej są przykładami algorytmów specjalizowanych. Ocenę szyfrów blokowych ograniczono do przypadku kryptoanalizy liniowej. Jako kryterium jakości przyjęto efektywność najlepszej aproksymacji niezerowej. Jakość szyfru porównywana jest z jakością algorytmu porównawczego o tej samej długości bloku. Wyróżnia się trzy metody oceny szyfru blokowego: zgrubną, pośrednią i dokładną. Metoda zgrubna jest oparta na założeniu, że najlepsza niezerowa aproksymacja szyfru jest złożeniem najlepszej niezerowej aproksymacji pojedynczej iteracji. Metodę tę zastosowano do szyfru typu DES i szyfru PP-1, który jest skalowalną siecią podstawieniowo-permutacyjną (SPN). W metodzie pośredniej dla szyfru konstruowany jest graf G aproksymacji zerowo- niezerowych. Algorytm SP oblicza najkrótszą ścieżkę o określonej długości w grafie G. Ta ścieżka określa najlepszą zerowo-niezerową aproksymację szyfru spełniającą warunki aproksymacji. Efektywność tej aproksymacji stanowi podstawę oceny szyfru. Wykazano, że efektywność odpowiednia dla 64-bitowego szyfru blokowego uzyskiwana jest przez 48-rundowy wariant algorytmu DES z poprawionymi S-blokami. Metoda dokładna polega na wyznaczeniu najl