Opis
Książka stanowi plon rozległych badań empirycznych nastawionych na ujawnienie orientacji Polaków w początkowym okresie transformacji. Konstelacje orientacji indywidualnych tworzą typy mentalności, które charakteryzuje znaczna trwałość. Mentalność jest uwarunkowana przez system społeczny, ale zarazem – przejawiając się w działaniach ludzi – wpływa na funkcjonowanie i przekształcenia systemu społecznego. To decyduje o randze podjętej problematyki i sprawia, że książka ta przynależy do kanonu lektur socjologów i psychologów. Spis treściWPROWADZENIE 7 ROZDZIAŁ PIERWSZY: ORIENTACJE INDYWIDUALNE A SYSTEM SPOŁECZNY 11 1. Wstęp 11 2. Pojęcie orientacji indywidualnej 12 3. Orientacje indywidualne a funkcjonowanie systemu społecznego 17 4. O orientacji indywidualizm – kolektywizm 25 5. Orientacja produktywna i orientacja receptywna 32 6. Odróżnienie produktywność – receptywność a interes indywidualny i zbiorowy 37 7. Orientacje na podmiotowość i na podporządkowanie 44 ROZDZIAŁ DRUGI: WIZJE PORZĄDKU SPOŁECZNEGO W POLSCE: STAN POŻĄDANY, PERCEPCJA RZECZYWISTOŚCI, WYJAŚNIENIE PRZYCZYN KRYZYSU 54 1. Wstęp 54 2. Koncepcja dobrego społeczeństwa 54 3. Postrzeganie systemu demokracji politycznej, nagradzania i nierówności 67 4. Jednostka czy system. Postrzeganie przyczyn funkcjonowania życia społecznego 79 ROZDZIAŁ TRZECI: ELEMENTY ORIENTACJI INDYWIDUALISTYCZNEJ I KOLEKTYWISTYCZNEJ W SPOŁECZEŃSTWIE POLSKIM 88 1. Normatywny indywidualizm – kolektywizm 88 2. Indywidualizm – kolektywizm: cechy osobowe 93 3. Ekspansywny indywidualizm – wartości rodzicielskie 97 4. Prospołeczność – wartości rodzicielskie 105 5. Wizja natury ludzkiej: pesymistyczna – optymistyczna 106 6. Podsumowanie 111 ROZDZIAŁ CZWARTY: ORIENTACJE PRODUKTYWNA I RECEPTYWNO-ROSZCZENIOWA W POLSCE 114 1. Elementy orientacji produktywnej – receptywnej 114 2. Elementy orientacji roszczeniowej 129 ROZDZIAŁ PIĄTY: ORIENTACJA PODMIOTOWOŚĆ – PODPORZĄDKOWANIE W SPOŁECZEŃSTWIE POLSKIM 142 1. Podmiotowość – podporządkowanie w trzech sferach życia społecznego: centralnego systemu politycznego, społeczności lokalnej i w rodzinie 142 2. Pożądany model władzy 156 ROZDZIAŁ SZÓSTY: KONKLUZJE: TYPY MENTALNOŚCI WSPÓŁCZESNYCH POLAKÓW 177 1. Wymiary i typy mentalności 177 2. Typy mentalności a wartości-ideały i postawy w stosunku do systemu realnego socjalizmu 186 3. Społeczny zasięg typów mentalności 190 4. Zakończenie 205 Charakterystyka próby 208 ROZDZIAŁ SIÓDMY: DZIESIĘĆ LAT PÓŹNIEJ. PRZEMIANY PERCEPCJI ŁADU SPOŁECZNEGO, STRATEGII PRZYSTOSOWAWCZYCH ORAZ MENTALNOŚCI SPOŁECZEŃSTWA POLSKIEGO W LATACH 1988–1998 211 1. Wstęp 211 2. Postrzeganie funkcjonowania ładu społeczno-gospodarczego i polityczno-prawnego 212 2.1. Postrzeganie ładu społeczno-gospodarczego 215 2.2. Postrzeganie ładu polityczno-prawnego 220 3. Kilka uwag o pojęciu mentalności. Trzy aspekty mentalności zbiorowej 222 4. Przemiany mechanizmów kształtujących mentalność 226 5. Wybrane wyniki badań porównawczych. Przemiany poszczególnych wymiarów mentalności 1988–1998 228 6. Kształtowanie się nowych całościowych typów mentalności w 1998 roku 236 7. Przemiany w stosunku do rzeczywistości a nowe strategie przystosowawcze 241 KWESTIONARIUSZ 246 METRYCZKA 262 BIBLIOGRAFIA 268 INDEKS NAZWISK 274