Opis
Stan prawny na 1.07.2009 r.W monografii dokonano próby nakreślenia współczesnej definicji materialnego określenia przestępstwa w demokratycznym państwie prawnym. Przedstawiono argumenty, mające przekonać Czytelnika, że materialne określenie przestępstwa nie jest reliktem socjalistycznego prawa karnego. W publikacji przeprowadzono analizę pojęcia "społecznej szkodliwości" na dwóch płaszczyznach, tj. stanowienia i stosowania prawa. Zajęto stanowisko w wielu sporach wyrosłych na gruncie praktycznych zagadnień związanych z oceną stopnia społecznej szkodliwości danej kategorii zachowań albo konkretnego czynu, m.in. relacji pomiędzy oceną stopnia społecznej szkodliwości a oceną moralną, społecznej treści kontratypów, materialnej treści i modelu struktury wykroczeń i przewinień dyscyplinarnych, definicji i stosowania "wypadku mniejszej wagi", relacji między pojęciami "stopnia społecznej szkodliwości czynu" i "karygodności" w ramach czynów realizujących znamiona tego samego typu oraz różnych typów czynów zabronionych, katalogu okoliczności mających wpływ na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu i relacji pomiędzy faktorami wyznaczającymi ów stopień. Spis treściWykaz skrótów 13 Słowo wstępne 15 Wprowadzenie 25 1. Podstawowe pojęcia związane z materialnym ujęciem przestępstwa w polskich ustawach karnych 25 2. Geneza wprowadzenia materialnego ujęcia przestępstwa do ustawodawstwa karnego PRL 29 3. Zmiany wprowadzone w materialnym określeniu przestępstwa w Konstytucji RP i kodeksie karnym 36 CZĘŚĆ I W poszukiwaniu definicji społecznej treści przestępstwa Pojęcie społecznej szkodliwości a definicja przestępstwa 45 Wstęp 47 Rozdział I Społeczna szkodliwość (społeczne niebezpieczeństwo) jako termin opisowy 49 1. Próby dekodowania definicji materialnej treści przestępstwa z semantycznego znaczenia w języku potocznym pojęć "społecznej szkodliwości" i "społecznego niebezpieczeństwa" 49 2. Krytyka przedstawionych koncepcji 53 3. Społeczne niebezpieczeństwo jako obiektywnie istniejące zjawisko społeczne (niezależne od oceny prawodawcy). Próby dekodowania definicji materialnej treści przestępstwa przez poszukiwanie cech zjawisk społecznie szkodliwych (niebezpiecznych) w języku socjologii 55 4. Krytyka przedstawionej koncepcji 62 5. Materialna a formalna definicja przestępstwa - zasada analogii 67 Rozdział II Społeczna szkodliwość (społeczne niebezpieczeństwo) jako termin oceniający 72 1. Uwagi wstępne 72 2. Społeczna szkodliwość (społeczne niebezpieczeństwo) . jako ocena zrelatywizowana instrumentalnie 74 3. Społeczna szkodliwość (społeczne niebezpieczeństwa) jako ocena zrelatywizowana systemowo w oparciu o pozaprawny system aksjologiczny. Prawo karne a moralność 75 3.1. Zagadnienia wstępne 75 3.2. Koncepcja tzw. neutralności moralnej prawa 79 3.3. Próba relatywizacji systemowej 88 4. Pojęcie społecznej szkodliwości - stanowisko własne 94 4.1. Uwagi wprowadzające 94 4.2. Dobro prawne jako podstawa definicji pojęcia "społecznej szkodliwości" 98 4.3. Koncepcja norm sprzężonych a zasady państwa prawnego i społeczna treść przestępstwa 102 4.4. Konstytucja RP a materialne ujęcie definicji przestępstwa 103 4.5. Artykuł 31 ust. 3 Konstytucji RP a materialne ujęcie przestępstwa 107 4.6. Ocena stopnia społecznej szkodliwości na płaszczyźnie stanowienia prawa - pytanie o kwantyfikatory 114 4.7. Pojęcie karygodności na płaszczyźnie stanowienia prawa 116 Rozdział III Materialne ujęcie definicji przestępstwa w okresie zmiany ustroju. Ułomności: chlubić się czy przezwyciężać? 119 1. Uwagi wstępne 119 2. Zmiana systemu aksjologicznego a ocena stopnia społecznej szkodliwości 122 3. Zmiana stosunków społecznych a ocena stopnia społecznej szkodliwości 129 4. Zmiana systemu aksjologicznego i zasada lex poenali retro non agit a materialne ujęcie przestępstwa 131 5. Upływ czasu a materialne ujęcie przestępstwa 133 Rozdział IV O dwóch znaczeniach społecznej szkodliwości - z problematyki pogranicza płaszczyzny stanowienia i stosowania prawa 136 1. Artykuł 1 § 1 oraz § 2 k.k. a art. 1 § 1 d.k.k. 136 2. Przedstawienie problemów teoretycznych towarzyszących nieostremu oddzieleniu płaszczyzny stanowienia i stosowania prawa w kontekście oceny stopnia społecznego niebezpieczeństwa przed wejściem w życie kodeksu karnego z 1997 r. 140 2.1. "Czy zbrodnię można uznać za bagatelkę?" Koncepcja W. Woltera dotycząca zastosowania i wzajemnych związków art. 26 i 27 d.k.k. 140 2.2. Wypadek mniejszej wagi a materialne ujęcie przestępstwa 146 2.3. Prywatnoskargowy tryb ścigania a materialne ujęcie przestępstwa 151 2.4. Przestępstwo a wykroczenie: kryterium deliminacji a materialne ujęcie przestępstwa 155 2.4.1. Społeczna treść przestępstwa i wykroczenia: różnica ilościowa czy jakościowa? 155 2.4.2. Czy karygodność to element struktury jedynie czynu przestępnego? Model struktury i społeczna treść wykroczenia, przewinienia dyscyplinarnego i deliktu administracyjnego 163 2.4.3. Społeczna treść tzw. typów przepołowionych 168 3. Materialne określenie przestępstwa na pł