Opis
7 WPROWADZENIE Niniejsza publikacja to kolejny tom z serii wydawanej od 2012 roku przez Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Ostrawskiego oraz Wydział Humanistyczny (poprzednio Filologiczno-Historyczny) Uniwersytetu Humanistyczno- Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie, poświęconej krytycznej refleksji nad kondycją różnych grup społecznych, zaliczanych do szeroko rozumianej inteligencji, a działających poza najważniejszymi ośrodkami kulturalnymi. Zawiera materiały będące pokłosiem dwóch międzynarodowych konferencji naukowych, z których pierwsza, pt. „Lekarz na prowincji”, odbyła się w Hucisku 9–10 listopada 2017 roku. Druga konferencja odbyła się w Częstochowie w grudniu 2018 r., a jej przedmiotem był „Duchowny na prowincji”. Otwierający tom tekst Katarzyny Milik prezentuje historię szpitala-domu schronienia dla ubogich w Krzepicach istniejącego od 1436 r. W 1847 roku częstochowski rejent Ignacy Budrewicz – wkładem w rozwój opieki medycznej i socjalnej na prowincji – wystawił dla potrzeb szpitala obszerny dom na rynku w Krzepicach, który odtąd był schronieniem dla chorych i ubogich. Z kolei Marian Surdacki przedstawił dzieje Urzędowa przez pryzmat sylwetek „lekarzy” urzędowskich. Autor przybliża ich status społeczny i materialny, obyczajowość oraz codzienne obowiązki. W następnym tekście, autorstwa Tadeusza Srogosza, omówiono proces rozbudowy nowożytnej administracji, za czym postępowało zatrudnianie lekarzy urzędowych. Autor podkreśla, że działania zmierzające do wzmacniania kadr na prowincji wpisywały się w proces profesjonalizacji i medykalizacji. Podobne procesy z perspektywy ukraińskiej prowincji ukazują dwa kolejne teksty. Evgen Sinkevich przedstawia organizację ochrony zdrowia w Guberni Chersońskiej w drugiej połowie XIX wieku, podkreślając, że w Odessie zakłady opieki były własnością gminy, natomiast w Chersoniu znajdowały się w zarządzie władz administracyjnych guberni i ta dwoistość istniała na tym terenie do 1861 r. Vladimir Alkov nakreślił funkcjonowanie największej prowincjonalnej prywatnej kliniki dr. Płatonowa w Charkowie. Sukces zapewniał jej „nieformalny” związek z uniwersytetem, dzięki czemu klinika przetrwała dłużej niż wszystkie inne tego typu placówki. Autorzy kolejnych tekstów rozwój opieki medycznej na prowincji pokazują przez pryzmat indywidualnych biografii, Hana Sustkova – poprzez 8 Maxmiliana Munka, głównego lekarza Witkowickiego Gwarectwa Górniczo- Hutniczego w Witkowicach koło Morawskiej Ostrawy, jednej z największych firm przemysłowych w monarchii austriackiej. W 1890 r. Munk doprowadził do uruchomienia szpitala fabrycznego, w którym zastosowano najnowsze osiągnięcia europejskiej medycyny, które poznał w czasie studiów w Wiedniu. Anna Demochko i Igor Robak zapoznają Czytelnika z życiem lekarza Bronisława Przewalskiego z Charkowa. Szczególną uwagę zwrócono na prace naukowe profesora, które m.in. służyły jako podręczniki dla studentów medycyny. Maciej Janik przybliżył postać Feliksa Antoniego Przypkowskiego, lekarza, bibliofila, znawcę gnomoniki i astronomii. Na pozostawionych przez niego fotografiach zachował się obraz dawnego życia Jędrzejowa. Z kolei Varfolomiej Savchuk przedstawił zarys twórczości ukraińskiego lekarza Yuriya Oleksiyovycha Yenenko. Swoim dorobkiem w istotny sposób wpłynął na działalność medyczną i literacką regionu Ługańska oraz Ukrainy. Ten fragment publikacji zamyka Anna Meiser, omawiając rozwój placówek zdrowia w Bytomiu przed II wojną światową, kiedy stanowił prowincjonalne miasto w Rzeszy Niemieckiej. Jednocześnie opisywane obiekty, służące po 1945 r. przeważnie innym mieszkańcom, zmuszają ich do emocjonalnego utożsamienia się z nimi. Obecnie polski Bytom może być więc przykładem „miasta wielokrotnego zapisu”, obecności w zbiorowej pamięci dawnych pokoleń pomimo zmiany poprzedniego kodu kulturowego. Duża część referatów wygłoszonych na konferencji „Lekarz na prowincji” odnosi się do szeroko rozumianego związku medycyny i literatury. Traktuje o nim tekst Beaty Łukarskiej poświęcony medycynie mirakularnej, co Autorka analizuje na przykładzie tzw. ksiąg cudów z XVII–XVIII wieku. Kolejne przybliżają sylwetki lekarzy, którzy uzyskali uznanie, działając także na innych polach, w tym Stanisława Słonimskiego, przyjaciela Bolesława Prusa, któremu swój tekst poświęciła Martyna Ujma. W prowincjonalnym środowisku Częstochowy najwybitniejszą osobowością był niewątpliwie dr Władysław Biegański, chociaż wielu częstochowskich lekarzy na przełomie XIX i XX wieku było zaangażowanych w działalność kulturalną, o czym pisze Agnieszka Pobratyn. Samemu Biegańskiemu poświęcone są dwa teksty. W pierwszym Sebastian Gałecki analizuje proponowane przez niego zasady etyki lekarskiej, zwracając uwagę na jej aktualność. Mocno podkreśla też tożsamość Biegańskiego jako lekarza i naukowca, który swojej „prowincjonalności” się nie wstydził, lecz uznawał ją za dużą wartość. W drugim Ewelina Dziewońska-Chudy analizuje postać Władysława Biegańskiego w świetle pism Józefa Mikołajtisa – p