Opis
Głównym tematem książki jest pokazanie wzajemnego związku między dwoma istotnymi problemami historii średniowiecznego królestwa Francji: jedenastowieczną apokryficzną legendą o karolińskiej translacji Korony Cierniowej do królestwa Franków i jej recepcją w literaturze XI-XIII w., a rekonstrukcją faktycznego kapetyńskiego kultu relikwii. W przekonaniu autora oba te fenomeny kultury duchowej kapetyńskiej Francji były ze sobą wzajemnie powiązane i kształtowały między stuleciem XI a XIII religijne podstawy ideowe monarchii kapetyńskiej. Jerzy Pysiak pracuje w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Doktorat, poświęcony podstawom ideowym i mitologii władzy królewskiej we Francji za panowania Filipa Augusta, obronił na Wydziale Historycznym UW w 1999 r. Jego zainteresowania badawcze dotyczą przede wszystkim ideologii władzy królewskiej, kultury religijnej i mitologii historycznej oraz kultu relikwii i świętych w średniowiecznej Francji i Europie Zachodniej. Spis treściWstęp 13 Część I. Prehistoria translacji Korony Cierniowej do Francji: Saint-Denis i karolińska legenda translacji Korony Cierniowej 21 Rozdział I. Teksty założycielskie przekazu o translacji Korony Cierniowej z Konstantynopola do królestwa Franków 22 1. Descriptio qualiter Karolus Magnus Clavum et Coronam a Constantinopoli Aquisgrani detulerit qualiterque Karolus Calvus hac ad Sanctum Dionysium retulerit 22 Treść i próby datacji Descriptio 23 2. Źródła wiedzy o wyprawie Karola Wielkiego do Ziemi Świętej 35 Kronika Benedykta z Sant’Andrea del Monte Soratte 38 Relikwie z Charroux i Reichenau 41 Liber de constitutione Karrofensis cenobii 42 Libellus de translatione sanguinis Domini z opactwa Reichenau 45 3. Czy narracje z Charroux, Monte Soratte i Reichenau mówią o genezie kultu relikwii pasyjnych w opactwie Saint-Denis? 47 Rozdział II. Recepcja Descriptio qualiter do czasów panowania Ludwika Świętego – Iter Hierosolimitanum Karoli Magni 61 1. Hagiografia cesarska: De sanctitate Karoli Magni 65 2. Literatura wernakularna: chansons de geste i proza historyczna w XII i XIII wieku 68 Pelerinage de Charlemagne 68 Fierabras 74 Karlamagnús saga 75 Kroniki i gesta 78 Gesta episcoporum Mettensium 78 Helinand z Froidmont i Wincenty z Beauvais 79 Kronika Pseudo-Turpina. Historia Karoli Magni et Rotholandi 82 Descriptio-Turpin Piotra z Beauvais: Korona Cierniowa i cudowne uzdrowienie skrofułów podczas pierwszego Indictum w Akwizgranie 85 Chronique des rois de France Anonima z Béthune 88 Gui de Bazoches i Alberyk z Trois-Fontaines 90 Chronique rimée Filipa Mouskesa 95 Wielkie kroniki Francji Primata z Saint-Denis 97 3. Recepcja Descriptio qualiter w ikonografii świątyń kapetyńskich 100 Witraże w Saint-Denis i w Chartres 100 Epitafium nagrobne Karola Łysego w Saint-Denis 105 Rozdział III. Podsumowanie 106 1. Treści ideowe mitu historycznego o wyprawie Karola Wielkiego do Jerozolimy i Konstantynopola od XI do pierwszej połowy XIII wieku 106 2. Translacja relikwii Korony Cierniowej do Królestwa Franków i cudowne uzdrawianie skrofułów 112 Część II. Polityka Kapetyngów wobec relikwii, X–XIII wiek 119 Rozdział I. Królowie Franków i relikwie we wczesnym średniowieczu: Merowingowie i Karolingowie. Dziedzictwo karolińskiej polityki kultu relikwii w Cesarstwie epoki ottońskiej i salickiej 120 1. Uwagi wstępne: dziedzictwo Konstantyna 120 2. Kult relikwii za panowania Merowingów i pierwszych Karolingów 125 3. Karol Łysy i kult relikwii 131 4. Dziedzictwo karolińskiego kultu relikwii w Cesarstwie ottońskim i salickim 136 Rozdział II. Uczestnictwo pierwszych Kapetyngów w kulcie relikwii (X–XI wiek) 144 1. Kapetyngowie i proroctwo świętego Walerego 144 2. Kult relikwii za panowania Roberta Pobożnego 148 3. Filip I, całun Chrystusa z Compiegne i inne translacje za jego panowania 161 Rozdział III. Odnowienie królewskiego kultu relikwii we Francji w XII wieku. Kult świętych i relikwii za panowania Ludwika VI, Ludwika VII i Filipa Augusta 166 1. Ostensio relikwii Korony Cierniowej i gwoździa z Krzyża Świętego w Saint-Denis 166 2. Uczestnictwo królów w translacjach lub autentyfikacjach relikwii za panowania Ludwika VI i Ludwika VII (1108–1180) 168 3. Wystawienie na widok publiczny relikwii świętego Dionizego w opactwie Saint-Denis w XII wieku 176 4. Cudowne uzdrowienia królów w XII i XIII wieku dzięki relikwiom świętego Dionizego i Korony Cierniowej 196 5. Translacja relikwii świętego Dionizego w Saint-Denis w 1144 roku 204 6. Kapetyński kult relikwii w opactwie Saint-Denis w XII wieku jako modelowy punkt odniesienia dla króla Anglii i cesarza? 214 7. Monarchia kapetyńska wobec kultu relikwii Korony Cierniowej oraz kultu relikwii świętego Dionizego w źródłach hagiograficznych: żywoty świętego Dionizego 224 8. Znaczenie kultu relikwii Męki Pańskiej z Saint-Denis od początku XII wieku do pierwszych lat panowania Ludwika Świętego 237 Święta Korona z Saint-Denis 237 Filip August i kult relikwii 248 Część III. Ludwik Święty i kult relikwii 251 Rozdział I. Translacja relikwii