Opis
Daniele Menozzi (ur. 1947) to włoski historyk specjalizujący się w dziejach religii, autor licznych prac z tego zakresu. Szczególnie interesuje go kwestia wojny sprawiedliwej, której poświęcił wiele studiów, a także stosunki między Kościołem a narodem oraz między katolicyzmem a totalitaryzmem. "Kościół, pokój i wojna w XX wieku. W stronę religijnej delegitymizacji konfliktów" (2008) przedstawia toczone wewnątrz Kościoła katolickiego dyskusje dotyczące pozbawienia wojny legitymizacji religijnej. Począwszy od I wojny światowej, którą papież Benedykt XV nazwał "bezużyteczną rzezią", Menozzi pokazuje kolejne etapy krętej drogi zmierzającej do uznania, że odwoływanie się do religii w celu usprawiedliwienia użycia siły zbrojnej jest niedopuszczalne. Spis treściSPIS TREŚCI Wprowadzenie _______________________________ 5 Rozdział 1. Między „karą Bożą” a „bezużyteczną rzezią”. Katolicy wobec Wielkiej Wojny ________________________ 15 1. Opatrznościowe odczytanie konfliktu ____________ 15 2. Przywrócenie arbitrażowej władzy papieża i narodowe legitymizacje wojny _________________ 26 3. Religia a pokój ______________________________ 38 4. Sprawiedliwa wojna? _________________________ 45 Rozdział 2. Po pierwszej wojnie światowej: societas christiana czy Liga Narodów? _______ 59 1. Nieufność Rzymu wobec Genewy _______________ 59 2. Debata w świecie katolickim ___________________ 68 3. Poparcie Watykanu dla Ligi Narodów ____________ 83 Rozdział 3. Katolicki „pacyfizm” w okresie międzywojennym _____________________________ 101 1. Od odmowy obowiązkowego poboru do sprzeciwu sumienia _______________________ 101 2. Reakcje hierarchów __________________________ 115 3. Zakończenie debaty __________________________ 130 Rozdział 4. Porażka teologicznej drogi do pokoju w latach trzydziestych XX wieku __ 139 1. Dokument z Fryburga ________________________ 139 2. Krytyka i poparcie ___________________________ 151 3. Krok wstecz ________________________________ 159 Rozdział 5. W stronę drugiej wojny światowej __ 173 1. Powrót do „wojny sprawiedliwej” _______________ 173 2. Kultura głównego nurtu i trendy mniejszościowe __ 186 3. Papieska legitymizacja wojny __________________ 196 4. Kościół włoski a wojna faszystowska ____________ 210 Rozdział 6. Po bombie atomowej: powrót sprzeciwu sumienia __________________ 223 1. Rzymskie wątpliwości ________________________ 223 2. Otwarcie na sprzeciw sumienia _________________ 234 3. Od debaty do potępienia ______________________ 243 Rozdział 7. „Sprawiedliwość” wojny ABC ______ 259 1. Różnice zdań wśród teologów __________________ 259 2. Pierwsza deklaracja papieża i jej odbiór __________ 269 3. Doprecyzowanie stanowiska papieża ____________ 278 4. Wojna atomowa, obrona cywilizacji chrześcijańskiej i amerykańska „polityka publiczna” _____________ 289 Rozdział 8. Wojna kolonialna i wojna o niepodległość narodową: przypadek Algierii _____________________________________ 303 1. Tradycja wojny kolonialnej w XX wieku __________ 303 2. Kościół francuski i biskupi algierscy _____________ 311 3. Teologia a wojna o niepodległość _______________ 317 4. Stanowisko Watykanu ________________________ 324 Rozdział 9. Alienum est a ratione bellum? ____ 331 1. Roncalli a pokój _____________________________ 331 2. Encyklika Pacem in terris ______________________ 341 3. Kompromis soborowy ________________________ 349 4. Między przemocą rewolucji a wojną imperialistyczną: stanowisko Montiniego ________ 357 Rozdział 10. Potępienie świętej wojny, ograniczenia wojny sprawiedliwej: nauczanie Jana Pawła II ______________________ 371 1. Początkowe wahania _________________________ 371 2. Ciągłość i modyfikacje ________________________ 381 3. Wojna sprawiedliwa, „interwencja humanitarna” i „wojna prewencyjna” ________________________ 391 4. Odrzucenie wojny świętej _____________________ 403