Opis
Czym jest ludowy rytuał klątwy? Anna Engelking, etnografka i etnolingwistka z Instytutu Slawistyki PAN, szuka odpowiedzi na to pytanie, analizując magiczne mówienie-działanie w kontekście ludowej mitologii i religii, wartości i norm społecznych. Rozmowy o przeklinaniu ? symbolicznym zabijaniu słowem ? jakie przeprowadziła z kilkudziesięcioma mieszkańcami wsi polskich i białoruskich, prowadzą ją do odkrycia „mitu o klątwie”, czyli ludowej opowieści o kondycji ludzkiej wyznaczanej przez opozycję dobra i zła, życia i śmierci, upadku i wyzwolenia. W tę opowieść wpisane jest także „lustrzane odbicie” klątwy - błogosławieństwo. Spis treściSpis Treści Wykaz skrótów /11 Przedmowa do wydania drugiego /15 Wprowadzenie. Temat, Źródła, metoda /17 Część pierwsza. MAGIA Rozdział 1. Magia: słowo, termin, pojęcie. Poszukiwanie znaczeń /25 Magia – ujęcie językoznawcze /26 Perspektywa obserwatorów /26 Z dziejów pojęcia. Od magów do magii /26 Słowo magia we współczesnej polszczyźnie /28 Perspektywa podmiotów magii. Zarys pojęcia w słowiańskiej kulturze ludowej /34 Magia – ujęcie antropologiczne /39 Kłopoty z definicji /39 Próby definiowania: między działaniem a światopoglądem /42 Rozdział 2. Magia ludowych rytuałów słownych /49 Magia słowa: teoria /49 Ujęcie językoznawcze, czyli magiczna funkcja języka /49 Ujęcie antropologiczne, czyli język magiczny /56 Uszczegółowienie, czyli ludowy rytuał słowny /72 Magia słowa: praktyka. Wprowadzenie w magię słowa w kulturze ludowej /75 Część druga. KLĄTWA Rozdział 3. Pole pojęciowe ‘klęcia’ /99 Klątwę rzucać. ‘KLĘCIE1’, czyli PRZEKLĄĆ i PRZEKLĘCIE /101 Klątwą wyłączyć ze społeczności. ‘KLĘCIE2’, czyli WYKLĄĆ i WYKLĘCIE /107 Klnąc zaczarować. ‘KLĘCIE3’, czyli ZAKLĄĆ i ZAKLĘCIE /110 Używać przekleństw. ‘KLĘCIE4’, czyli PRZEKLINA Ć i PRZEKLEŃSTWO (PRZEKLINANIE) /113 Pod klątwą zobowiązywać. ‘KLĘCIE5’, czyli ZAKLINAĆ i ZAKLINANIE /126 Pod klątwą zapewniać. ‘KLĘCIE6’, czyli ZAKLINAĆ SIĘ i ZAKLINANIE SIĘ (PRZYSIĘGANIE) 128 Podsumowanie /134 Rozdział 4. Ludowy rytuał klątwy /138 Klątwa rodzicielska /138 W poszukiwaniu struktury rytuału /138 Obiekt rytuału /143 Wykonawca rytuału /146 Sprawca rytuału /158 Podsumowanie /163 Exemplum, czyli historia prawdziwa córki przeklętej przez matkę /165 Odwrotność klątwy rodzicielskiej: klątwa dziecka /185 Klątwy innych osób /199 Rozdział 5. Semantyka klątwy /224 Struktura językowa dyrektyw magicznych /224 Wypowiedzenia żądająco-życzące /225 Wypowiedzenia zaklinająco-życzące /229 Formuły typu bodaj cię Pan Bóg skarał /229 Formuły typu bodajeś zdechł /235 Inne formuły w funkcji klątwy /237 Budowa semantyczna przeklęcia /237 Zawartość treścciowa formuł klątwy /241 Kara boża, czyli sprawca klątwy jako jej egzekutor /242 Przypadek szczególny: Matka Boska /249 Diabeł pod różnymi postaciami jako egzekutor klątwy /251 Los przeklętego /257 Choroba /257 Śmierć/264 Niedola /270 Rozdział 6. Od przeklęcia do odklęcia /274 Dalsze losy przeklętego, czyli trwanie klątwy /274 Możliwości odklęcia /280 Zakończenie /291 Podsumowanie /291 Dalsze pytania badawcze /294 ANEKS. Rytuał błogosławieństwa w kulturze ludowej, czyli udzielanie dóbr za pomocą słowa /299 Rozmówcy /319 Literatura /325 Contents /343 Summary /347 Indeks osób /355