Opis
W pracy przedstawiono stan kartografii topograficznej ziem polskich, które w okresie od II połowy XVIII wieku do połowy XX wieku tworzyły składowe części państwa pruskiego (Śląsk, Pomorze Zachodnie, Prusy Książęce – Wschodnie) lub były ziemiami zabranymi Polsce w I (Prusy Zachodnie, Warmia, Okręg Nadnotecki), w II rozbiorze (Prusy Południowe) i III rozbiorze (Nowy Śląsk, Prusy Nowowschodnie). Problematyka tej kartografii została podjęta już w „Programie prac nad dziejami kartografii ziem polskich”; przedstawionym przez profesora Karola Buczka na posiedzeniu Zespołu Geodezji i Kartografii Zakładu Historii, Nauki, Oświaty i Techniki PAN w 1975 r., i do chwili obecnej nie została syntetycznie opracowana i opublikowana. Szczególną uwagą w opracowaniu objęto wojskową kartografię topograficzną w Prusach i jej efekty w postaci oryginalnych rękopiśmiennych zdjęć topograficznych dotyczących ziem polskich. Zdjęcia te przechowywane są do dzisiaj w Zbiorach Oddziału Kartograficznego Państwowej Biblioteki w Berlinie – Pruskie Dziedzictwo Kultury (Die Kartenabteilung der Staatsbibliothek zu Berlin – Preussischer Kulturbesitz). Spis treściWSTĘP 7 GŁÓWNE ETAPY ROZWOJU PAŃSTWOWEJ PRUSKIEJ KARTOGRAFII TOPOGRAFICZNEJ 11 KARTOGRAFIA TOPOGRAFICZNA PAŃSTWA PRUSKIEGO 12 CZASY POJEDYNCZYCH DOKONAŃ KARTOGRAFICZNYCH 15 Kartografia fryderycjańska 15 Główne dzieła kartograficzne w czasach fryderycjańskich 19 Plankammer 23 Dzieło kartograficzne Schmettaua 25 Zdjęcia topograficzne we wschodnich prowincjach 29 Zdjęcia topograficzne w zachodnich prowincjach 30 PRACE W SZTABIE GENERALNYM PO 1815 ROKU 33 Zdjęcia topograficzne – mapy Deckera 37 Pruskie zdjęcia stolikowe 38 Mapy Sztabu Generalnego 42 Mapa Reymanna 42 KRÓLEWSKO-PRUSKI URZĄD POMIARU KRAJU (KÖNIGLICHE-PREUSSISCHE LANDESAUFNAHME) 47 Das Reichsamt für Landesaufnahme (Urząd Rzeszy ds. Pomiaru Kraju) 48 Główne publikacje map. „Reichskarte” – „Karte des Deutschen Reiches” 1:100000 – „Mapa Rzeszy” albo „Mapa Państwa Niemieckiego” 48 „Die Deutsche Karte 1:50 000” („Mapa Niemiec w skali 1:50 000”) 53 Mapa Kauperta 1:200 000 53 „Übersichtskarte von Mitteleuropa” („Mapa przeglądowa Europy Środkowej 1:300 000”) 53 „Karte des westlichen Russlands” („Mapa zachodniej Rosji w skali 1:100 000”) 54 „Internationale Weltkarte” („Międzynarodowa mapa świata 1:1 000 000”) 54 Prace topograficzno-kartograficzne na innych kontynentach 54 PRUSKIE TOPOGRAFICZNE ZDJĘCIA WOJSKOWE OBSZARÓW POLSKICH W UJĘCIU REGIONALNYM 73 Śląsk 73 Wielkopolska 104 Zachodnia Małopolska, południowo-zachodnie Mazowsze 121 Pomorze, Warmia i Mazury 131 Północne Mazowsze, północne Podlasie 147 UJEDNOLICONE ZDJĘCIA TOPOGRAFICZNE CAŁEGO PAŃSTWA PRUSKIEGO 161 Zdjęcia topograficzne Sztabu Generalnego z I połowy XIX wieku 173 Nowe zdjęcie topograficzne Urzędu Pomiaru Kraju (Landesaufnahme) z II połowy XIX wieku 190 WYNIKI I WNIOSKI 198 SUMMARY 200 ZUSAMMENFASSUNG 202 Aneks I. KARTOGRAFOWIE WOJSKOWI W PRUSACH 204 Aneks II. ZNAKI UMOWNE (SYGNATURY) NA MAPACH TOPOGRAFICZNYCH (WOJSKOWYCH) PRUSKICH W SKALACH 1:12 500, 1:25 000, 1:50 000 Z OBJAŚNIENIAMI 210 Aneks III. ZNAKI UMOWNE (SYGNATURY) NA MAPIE EUROPY ŚRODKOWEJ REYMANNA Z OBJAŚNIENIAMI 215 Aneks IV. SKRÓTY LITEROWE STOSOWANE NA MAPACH ZDJĘĆ TOPOGRAFICZNYCH I MAPACH OPUBLIKOWANYCH Z OBJAŚNIENIAMI W UJĘCIU ALFABETYCZNYM 217 Aneks V. JEDNOSTKI MIAR W PAŃSTWIE PRUSKIM PRZED WPROWADZENIEM SYSTEMU METRYCZNEGO 230 LITERATURA 231