Opis
Monografia Karla Jaspersa, Kant napisana została przez klasyka filozofii, ale też jednego z najwybitniejszych współczesnych znawców filozofii Kanta. Jej wyjątkowość polega na tym, że prezentuje poglądy ojca nowoczesnej filozofii, nie tylko niemieckiej; jest pracą z zakresu historii filozofii, których w swym dorobku Jaspers popełnił niewiele; większość jego dzieł jest bardzo obszerna, natomiast monografia o filozofie z Królewca zawiera kondensację opinii, sądów i własnych koncepcji autora. Rozprawa nie miała na celu popularyzację myśl Kantowskiej, adresowana jest do czytelników zaznajomionych z jego filozofią. Zawiera precyzyjną analizę i prezentację analityki transcendentalnej, swoistego serca Krytyki czystego rozumu. Autor wylicza też podstawowe nieporozumienia towarzyszące myśli Kantowskiej, od jej powstania aż po czasy mu współczesne. Czyni to z jego rozprawy pozycję bardzo istotną w literaturze Kantowskiej, a przekład prof. Mirosława Żelaznego zapełni istotną lukę w polskim piśmiennictwie filozoficznym. (Od redakcji) Rozprawa Jaspersa stanowi jedno z nielicznych opracowań filozofii Kanta, w którym autor bezpośrednio dzieli się własnymi przemyśleniami o doktrynie królewieckiego filozofa. Przede wszystkim, stwierdza, błędne są wszelkie interpretacje, które próbują się tu doszukiwać prób budowania jakiejś metafizyki absolutystycznej, zwłaszcza zaś takie, które usiłują myśl Kanta o taką metafizykę wzbogacić. Filozofii transcendentalnej w metafizykę (a nawet w fizykę) zmienić się nie da. Refleksywność i samorzutność stanowią dwa koniecznie odrębne pnie poznania. Co prawda Jaspers nadał ostatniemu tomowi swej Filozofii tytuł Metafizyka, lecz chodzi tu o metafizykę różną nie tylko od tej, którą stworzył Baumgarten, lecz również od tej, którą znajdujemy w Prolegomenach do wszelkiej przyszłej metafizyki. Jaspers zdawał sobie sprawę, że dosięgnięcie transcendencji przez człowieka nie jest możliwe, uważał jednak, że sięganie ku niej odgrywa w ludzkim świecie bardzo ważną rolę. Dowodem na to są wszystkie nasze wyobrażenia, podpowiadające, na czym mógłby polegać kontakt z nią. Wyobrażenia te Jaspers nazywa szyframi transcendencji, zaś zadaniem metafizyki jest dbanie o to, byśmy nie popadli we wrażenie lub samooszukiwanie się, że sięgnęliśmy do samej transcendencji, na przykład w akcie marzycielstwa o jasnowidzeniu lub w metafizyce. (fragment Wstępu od tłumacza) Spis treściPrzegląd treści Wstęp od tłumacza 3 I. Życie i dzieła 12 Daty życia. – Otoczenie Kanta. – Duchowa droga Kanta. – Wykłady Kanta. – Szczególne wydarzenia. – Dzieła. II. Droga Kanta do filozofii krytycznej 20 a) Przedkrytyczne pisma: Przeciw pomieszaniu logiki i realnego poznania. – Rozdzielenie matematyki i filozofii. – Marzenia jasnowidzącego. b) Zwrot od roku 1766: Postawa duchowa Kanta. Antynomie. Przestrzeń i czas. Pytanie o myślenie. c) Nowe pytanie: Podział podmiotowo-przedmiotowy i początek nowej filozofii. III. Struktury Kantowskiego rozjaśniania poznania 34 a) Rozdzielenie b) Zmysłowość, przestrzeń i czas c) Myślenie: Sądy analityczne i syntetyczne. – Pytanie: jak możliwe są sądy syntetyczne a priori? – Myślenie w spostrzeganiu. – Czym jest myślenie? d) Wyprowadzanie kategorii z sądów e) Dwa pnie: Dwojakie a priori. – Jedność obydwu pni. – Dwoistość jako dualizm w krzyżowaniu się. – Granice wywodzenia. – To nie dualistyczna filozofia. f) Wyjście od świadomości zamiast z bytu: 1. Byt i świadomość. – 2. Od czego mamy wychodzić w przestrzeń myślenia, poza którą myśląc nie wychodzimy? – 3. Proces sądowy. – 4. Pojęcie podmiotu. – 5. Spojrzenie wstecz i perspektywa. g) Dedukcja transcendentalna: 1. „Dedukcja”. – 2. Podstawowa myśl w formie alternatywnej argumentacji. – 3. Wyraźnie ograniczony temat i faktyczny zasięg. h) Analiza metody Kanta przy rozjaśnieniu źródła w nieprzedmiotowości Wprowadzenie: Metoda transcendentalna 1. Cztery główne wątki ruchu myślowego: psychologiczny, logiczny, metodologiczny, metafizyczny. – Błędne rozumienie z powodu wyizolowania jednego wątku. – Skok. 2. Znaczenie tautologii, błędnego koła, sprzeczności: Przykłady faktycznych Kantowskich sprzeczności, błędnych kół i tautologii. – Przykłady wyraźnej Kantowskiej świadomości tego stanu rzeczy. – O filozoficznym znaczeniu tych form klęski intelektu. 3. Metoda fenomenologiczna, konstruująca, argumentująca. i) Antynomie: Metoda odkrywania. – Przykład pewnego dowodu. – 1. Źródło antynomii. – 2. Rozwiązanie antynomii. – 3. Znaczenie rozwiązania dla rodzaju myślenia i świadomości bytu. k) Intellectus archetypus l) Przegląd i zestawienie IV. Struktury rozumu we wszystkich jego formach 82 Wprowadzenie a) Idee 1. Negacja przedmiotu idei. 2. Pozytywne znaczenie idei: Podstawowe zasady regulatywne. – Znaczenie metodologiczne, psychologiczne, przedmiotowe. – Podsumowanie. 3. Życie: Pojęcie celu. – Organizm. – Badanie biologiczne. – Życie idei. 4. Refleksywna władza sądzenia: a) Zgodność przyrody z naszymi zdolnościami poznawczymi i istnieniem celów natury. – b) Determinująca i refl