Opis
Związek wolności z odpowiedzialnością był i jest przedmiotem wyczerpujących analiz etyków i filozofów prawa. Rzadziej bierze się pod uwagę podstawowy – jak mi się wydaje – związek denotacji słowa „wolność” z denotacjami słowa „prawda”. Związek ten przybiera różną postać w zależności od tego: po pierwsze, o jaki sens słowa „prawda” chodzi, po drugie, jaka jest natura owej relacji. O jednym powiązaniu, na które zwrócili uwagę stoicy była już mowa. Podstawową wolnością człowieka w myśl tej koncepcji jest wolność od fałszu w znaczeniu błędu, a zatem możność trafnego rozpoznawania i akceptowania prawdy w znaczeniu prawdziwego o rzeczy sądu. W tym rozumieniu wolność jest warunkiem poznania. Poznanie zaś odsłaniające rzeczywisty stan rzeczy czyli prawdę w znaczeniu ontologicznym jest dobrem istoty rozumnej a w konsekwencji wolność jako warunek nabiera wartości instrumentalnej środka osiągania naczelnej wartości, jaką jest prawda. Ale wolności ludzkiej towarzyszyć też może fałsz jako świadome naruszanie wartości prawdy, fałsz w sensie kłamstwa narzucanego człowiekowi przez innych, w szczególności przez wroga, przez nieodpowiedzialną władzę, przez propagandę polityczną itp. Wolność od fałszu w tym rozumieniu i równoczesna możność demaskowania go i głoszenia prawdy jest podstawą moralności społecznej. Nie ma społecznej moralności bez prawdy w sensie negacji kłamstwa obliczonego na ujarzmienie ludzi przez uniemożliwienie im wydawania prawdziwych sądów o sytuacji ich społecznego bytu. Zakłamanie życia społecznego wyrażające się między innymi w używaniu słów bez pokrycia lub w dowolnym zmienianiu ich znaczeń celem wprowadzenia w błąd, a tym samym ogłupianiu ludzi, narusza podstawową wolność człowieka jako istoty rozumnej (Izydora Dąmbska, Gdy myślę o słowie „wolność” – fragment). Spis treściWprowadzenie 7 I. Kalendarium Kalendarium 19 II. Listy Listy Władysława Tatarkiewicza do Izydory Dąmbskiej 101 III. Dokumenty Życie 233 Nauka 241 Protesty 268 IV. Sprawy zatrudnienia uniwersyteckiego Izydory Dąmbskiej Sprawa zatrudnienia Izydory Dąmbskiej z Uniwersytetu Warszawskiego do Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (lata 1948–1949) 287 Listy Izydory Dąmbskiej z Kazimierzem Ajdukiewiczem 287 Listy z władzami Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (lata 1956–1957) 306 Korespondencja Izydory Dąmbskiej z władzami Uniwersytetu Wrocławskiego (lata 1956–1957) 319 Spory o Kraków 327 Korespondencja z Romanem Witoldem Ingardenem w sprawie nominacji w Krakowie (1956–1957) 327 Korespondencja Izydory Dąmbskiej z Dziekanem Wydziału Historyczno-Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego i Ministerstwem Szkolnictwa Wyższego 348 Akt nominacyjny Izydory Dąmbskiej na katedrę Historii Filozofii na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego 370 Sprawa przeniesienia Izydory Dąmbskiej z Uniwersytetu Jagiellońskiego do Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie 371 V. Teksty Izydora Dąmbska, Gdy myślę o słowie „wolność” 389 Izydora Dąmbska, O bezimienności 396 Izydora Dąmbska, Z filozofii imion własnych 428 Izydora Dąmbska, Pod opieką muz 447 Izydora Dąmbska, Z genealogii ideałów życiowych: Platoński ideał filozofa 451 VI. wspomnienia i przemówienia, między innymi z Jubileuszu siedemdziesięciolecia urodzin i odejścia na emeryturę, Izydory Dąmbskiej Izydora Dąmbska, Wspomnienie o Profesor Danieli Gromskiej 465 Izydora Dąmbska, Władysław Witwicki (1878–1948) 470 Izydora Dąmbska, Przemówienie na posiedzeniu Komitetu Redakcyjnego Klasyków Filozofii z okazji osiemdziesięciolecia Profesora Władysława Tatarkiewicza (Warszawa, 27 VI 1966) 479 Izydora Dąmbska, Z refleksji Władysława Witwickiego nad nauką i jej stosunkiem do innych dziedzin życia 483 Izydora Dąmbska, Moje przemówienie na posiedzeniu Krakowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Filozoficznego w dniu 26 października 1974 roku 489 Halina Słoniewska, Na uroczystość uczczenia Izy 26 października 1974 roku 493 Irena Krońska, O Izydorze Dąmbskiej 495 VII. Fotografie Fotografie 505 Abstract 597 Indeks nazwisk 599