Opis
Życie codzienne chrześcijan na Wschodzie w późnym antyku wciąż pozostaje przedmiotem wnikliwego zainteresowania nie tylko badaczy zajmujących się dziejami tego okresu czy historyków Kościoła i archeologów, lecz jest także przedmiotem zwykłej ciekawości wielu pasjonatów oraz tych, dla których wiara chrześcijańska jest żywą rzeczywistością. W niniejszej książce autor podejmuje próbę ukazania wyobrażeń twórców kościelnych źródeł normatywnych, redagowanych w IV i V w., na temat ideałów życia codziennego ówczesnych chrześcijan. Stawali oni przed problemem, jak łączyć wyznawaną religię z codzienną egzystencją. Z pomocą przychodzili im kościelni pisarze i moraliści, którzy tworzyli normy określające, jakie postępowanie było właściwe, a czego czynić nie należało. Prezentowana książka stanowi znacznie rozszerzoną i uzupełnioną o wyniki najnowszych badań wersję rozprawy doktorskiej, przygotowanej w Katedrze Historii Bizancjum Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem dr hab. Teresy Wolińskiej, prof. UŁ. * Książka dr. Andrzeja Hołaska stanowi wszechstronne studium dotyczące ideału norm obyczajowych lansowanych we wczesnobizantyńskich kościelnych tekstach normatywnych. Rozprawa oparta została na gruntownej analizie źródłowej oraz najnowszej literaturze przedmiotu. Z recenzji prof. Ireneusza Milewskiego Uniwersytet Gdański Spis treściWstęp 3 Rozdział I. Kościelne źródła normatywne – puzzle ideałów życia codziennego chrześcijan na Wschodzie w IV i V wieku 11 1. Zbiory praw regulujących życie Kościoła 12 1.1. Pseudoepigraficzne zbiory normatywne 13 1.2. Kolekcja Kanonów Ojców Greckich 16 1.3. Uchwały zgromadzeń biskupów – kanony synodalne i dokumenty soborowe 20 1.4. Kryteria doboru źródeł 22 2. Pseudoepigraficzne kościelne zbiory normatywne wykorzystywane w Egipcie 24 2.1. Kanony Pseudo-Hipolita 24 2.2. Kanony Pseudo-Atanazego 34 2.3. Kanony Pseudo-Bazylego 40 3. Egipskie normy kościelne zawarte w kolekcji Kanonów Ojców Greckich 45 3.1. Listy Dionizego z Aleksandrii 45 3.2. Kanony Piotra, biskupa Aleksandrii 47 3.3. Kanony Atanazego Wielkiego 50 3.4. Kanoniczne odpowiedzi Tymoteusza z Aleksandrii 53 3.5. Kanony Teofila Aleksandryjskiego 55 3.6. Kanony Cyryla Aleksandryjskiego 60 4. Małoazjatyckie normy kościelne z kolekcji Kanonów Ojców Greckich 63 4.1. Kanony Grzegorza, biskupa Neocezarei Pontyjskiej 63 4.2. Kanony Bazylego Wielkiego 65 4.3. Kanony Grzegorza z Nyssy 68 4.4. Wykaz ksiąg biblijnych Grzegorza z Nazjanzu 70 4.5. Kanon ksiąg Pisma Świętego Amfilocha z Ikonium 74 5. Kościelne zbiory normatywne syryjskiego pochodzenia 80 5.1. Kanony apostolskie 80 5.2. Konstytucje apostolskie 83 6. Inne normy kościelne w kolekcji Kanonów Ojców Greckich 96 6.1. Kanon Gennadiusza, patriarchy Konstantynopola 96 6.2. Kanon Cypriana, biskupa Kartaginy 99 Rozdział II. Egipt – życie codzienne chrześcijan w świetle ideałów norm kościelnych 105 Część I. Duchowieństwo – wyobrażenia na temat codziennej posługi 105 1. Poglądy Pseudo-Hipolita na rolę kleru w Kościele 105 1.1. Biskup 106 1.2. Prezbiterzy 122 1.3. Diakoni 136 1.4. Duchowni niższych święceń 141 1.5. Ekonom – kościelny zarządca 145 2. Wymagania stawiane duchownym przez Pseudo-Atanazego 148 2.1. Biskup 148 2.2. Prezbiterzy 165 2.3. Diakoni 198 2.4. Duchowni niższych święceń 203 2.5. Ekonom 214 3. Duchowieństwo w świetle kanonicznych pism metropolitów Aleksandrii 224 3.1. Autorytet listu Dionizego 225 3.2. Wytyczne Piotra I 226 3.3. Atanazy Wielki 233 3.4. Odpowiedzi Tymoteusza 236 3.5. Teofil Aleksandryjski 244 3.6. Dwa listy patriarchy Cyryla 256 Część II. Egipscy świeccy – ideały codziennego przestrzegania zasad wiary 269 1. Katechumeni 270 2. Prawy chrześcijanin w wyobrażeniu Pseudo-Hipolita 284 3. Wzór chrześcijanina na podstawie obserwacji Pseudo-Atanazego 289 4. Mnisi 297 5. Rola kobiety w egipskiej wspólnocie chrześcijańskiej 306 Rozdział III. Ideały chrześcijańskiego życia w świetle małoazjatyckich norm kościelnych 327 Część I. Duchowieństwo według wytycznych Bazylego Wielkiego 327 1. Moralność seksualna duchownych 329 2. Nadużycia związane z ustanawianiem 338 3. Odpowiedzialność dyscyplinarna kleru 344 Część II. Zalecenia i wymagania stawiane świeckim 349 1. Katechumeni 349 2. Penalizacja wykroczeń przeciw dyscyplinie w ujęciu kapadockich Ojców Kościoła 351 3. Poglądy Bazylego Wielkiego na problemy kobiet 363 Rozdział IV. Wymagania stawiane chrześcijanom w syryjskich normach kościelnych 373 Część I. Duchowieństwo – propagowane wzorce wypełniania obowiązków 373 1. W świetle Kanonów apostolskich 373 1.1. Biskup 373 1.2. Prezbiterzy 403 1.3. Diakoni 413 1.4. Duchowni niższych święceń 416 2. W świetle Konstytucji apostolskich 418 2.1. Rola biskupów 419 2.2. Prezbiterzy 432 2.3. Diakoni 434 2.4. Duchowni niższych święceń 437 Część II. Syryjski ideał pobożnego chrześcijanina 445 1. Katechumeni w północno-zachodniej Syrii 445 2. Program chrześcijańskiego życia zawarty w Konstytucjach apostolskich 462 2.1. Mężczyzna jeszcze lepszym chrześcijaninem 464 2.2. Wzorzec syryjskiej chrze