Opis
Tom jest pokłosiem zorganizowanego w Katowicach I Kongresu Historyków Języka. Celem tego spotkania naukowego była prezentacja dotychczasowych osiągnieć naukowych językoznawstwa historycznego oraz przestawienie najważniejszych planów badawczych dyscypliny. W Kongresie wzięło udział blisko 150 naukowców reprezentujących tę dziedzinę. W wystąpieniach Kongresowych podejmowano różnorodne wątki, które ułożyły się w następujące bloki tematyczne: I. Dylematy metodologiczne współczesnego językoznawstwa diachronicznego II. Badania historycznojęzykowe a uniwersalne problemy lingwistyki III. Źródła w badaniach diachronicznych IV. Leksykologia i leksykografia V. Polszczyzna regionalna i dialekty VI. Komunikacja. Genologia. Stylistyka VII. Wiedza historycznojęzykowa w kształceniu uniwersyteckim Bardzo istotnym uzupełnieniem tomu jest zapis i omówienie dwóch przeprowadzonych dyskusji panelowych, które zogniskowane były wokół następujących zagadnień: 1. "Wyzwania badawcze i metodologiczne lingwistyki historycznej"; 2. "Nauczycielskie zadania historyków języka wobec narodowej wspólnoty komunikatywnej dawniej i obecnie". Środowiskowe głosy na temat miejsca językoznawstwa diachronicznego w badaniach lingwistycznych, opinie na temat podstawowych problemów i dylematów z pewnością ważne są dla wszystkich zainteresowanych postępem badań nad językiem. Dodatkową wartością tomu jest jego ostatnia część poświęcona uroczystościom nadania Instytutowi Języka Polskiego Uniwersytetu Śląskiego imienia wybitnej językoznawczyni – Ireny Bajerowej. Utrwalone głosy Przyjaciół, Rodziny i Uczniów oddają naukowy, a jednocześnie bardzo ciepły charakter tego ważnego wydarzenia. Spis treściSpis treści Wprowadzenie (Magdalena Pastuch i Mirosława Siuciak) / 11 I. Dylematy metodologiczne współczesnego językoznawstwa diachronicznego Stanisław Borawski: Synteza dziejów polszczyzny a możliwości integracji badań / 17 Magdalena Pastuch: Metoda czy metodologia? Współczesne potrzeby historii języka / 32 Joanna Przyklenk: Pytając o zmianę językową. Językoznawstwo historyczne a socjolingwistyka / 44 Mirosława Siuciak: Nowe perspektywy i zadania historii języka polskiego / 55 Bogdan Walczak: Historia języka polskiego – subdyscyplina polimetodologiczna / 65 Maria Wojtak: Genologia historyczna – stan, perspektywy, konteksty / 74 II. Badania historycznojęzykowe a uniwersalne problemy lingwistyki Aleksandra Janowska: Między stałością a zmiennością. Translokacje elementów kategorii językowych / 89 Bronisława Ligara: Badania bilingwizmu (i wielojęzyczności) wybitnych nosicieli języka w przestrzeni języka polskiego: nowa subdomena historii języka? / 97 Tomasz Lisowski: Intelektualizacja i jej pochodne: standaryzacja oraz grafizacja jako czynniki kształtujące polszczyznę literacką w początkach ery typograficznej / 109 III. Źródła w badaniach diachronicznych Renata Bronikowska, Aldona Przyborska-Szulc: Elektroniczny korpus tekstów polskich XVII i XVIII wieku (do 1772 roku) / 129 Anna Just, Monika Opalińska: Rękopis w warsztacie historyka języka, filologa i wydawcy – reguła czy wyjątek? / 136 Ewelina Kwapień: Wykorzystywanie elektronicznych baz danych do badań nad dziejami słownictwa / 154 Magdalena Majdak: Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku IJP PAN / 176 Krzysztof Maćkowiak: O źródłach metajęzykowych w badaniach nad zwerbalizowaną świadomością językową minionych epok / 183 Jolanta Migdał, Agnieszka Piotrowska-Wojaczyk: Słowniki jako źródło do badań historycznojęzykowych / 199 Jadwiga Waniakowa: Rola źródeł historycznojęzykowych we współczesnych badaniach etymologicznych / 208 IV. Leksykologia i leksykografia Ewa Deptuchowa: Warsztat współczesnego leksykografa historycznego / 219 Włodzimierz Gruszczyński, Dorota Adamiec, Magdalena Majdak, Wiesław Morawski: Wybrane problemy semantyki historycznej. Definiowanie znaczeń w słowniku dawnej polszczyzny / 229 Anna Grzeszak: O oryginalności polskiego działu słownika Lodereckera z 1605 roku / 243 Joanna Kamper-Warejko: Kształtowanie się specjalistycznej odmiany języka na przykładzie leksyki z poradnika Piotra Krescencjusza / 247 Dorota Kondratczyk-Przybylska: Analiza porównawcza pola leksykalno-semantycznego ‘kobieta w relacji seksualnej’ w dobie staropolskiej i współczesności / 259 Dorota Kozaryn: Odkrywanie znaczenia w tekstach dawnych / 270 Beata Kuryłowicz: Słownik historyczny jako źródło do rekonstrukcji dawnych sposobów myślenia o świecie / 277 Agnieszka Piela: Polskie tradycjonalizmy / 287 Lidia Przymuszała: O potrzebie badań nad frazeologią historyczną / 299 Beata Raszewska-Żurek: Metaforyzacja wartości w dawnej polszczyźnie – konwencjonalność ujęć na przykładzie metafory pojęcie to roślina wyrażonej leksemem kwiat (z derywatami) / 312 Piotr Sobotka: Jednostka opisu języka dawnego / 325 Urszula Sokólska: Terminologia „motylowa” w „motylniczych” dziełach naukowych XIX wieku / 337 V. Polszczyzna regionalna i dialekty Katarzyna Konczewska: Archaizmy leksykalne współczesnej polszczyzny grodzieńskiej (socj