Opis
Hegel i Nietzsche twierdzili, że żyją w czasach przełomu, który wymusi pojawienie się nowego etapu w dziejach ludzkości. Sytuację człowieka współczesnego określa „fakt” roztrzaskania dotychczasowych horyzontów oraz konieczność stworzenia, lub odkrycia, horyzontów nowych. Postulują oni zatem ustanowienie nowego celu ludzkości. Filozofia polityki winna stać się częścią tego ogólnokulturowego projektu. Tym samym rzucają wyzwanie współczesnej filozofii politycznej, która zrzeka się prawa do ustanawiania takiego celu. Obaj są też przekonani – znów wbrew twierdzeniom współczesnym – że cel ów może i powinien być ugruntowany w naturze całej rzeczywistości i w naturze człowieka. W ich założeniu ma to być cel człowieka empirycznego, historycznego, człowieka, który osiągnął bolesną świadomość tego, że to on był twórcą tych wartości, które dotąd uznawał za obiektywne. Potrzeba sformułowania nowego celu każe Heglowi i Nietzschemu powrócić do klasycznego pojmowania filozofii polityki, do postrzegania w doskonałości człowieka ideału, któremu ma być podporządkowana polityczna działalność. Właściwe rozumienie miejsca człowieka w świecie, ujęcie go jako istoty stwarzającej horyzonty i przekształcającej zgodnie z nimi rzeczywistość, pozwala według nich dotrzeć do prawdy o bycie jako całości, do konstytuującej go zasady samo-rozwoju, będącego zarazem samo-przezwyciężaniem i samo-przekraczaniem. Zaakceptowanie tej prawdy o świecie pozwala ugruntować w nim ideał doskonałości, który można od tej pory ujmować jako istotowy cel człowieka, i żądać podporządkowaniu mu całej kulturowej działalności, w tym także – filozoficzno-politycznej teorii i praktyki. Spis treściWprowadzenie / 9 Część I. Gruntujące pytanie polityki Rozdział 1. Filozofia jako polityka? / 19 Wartość wielości i problematyczność jedności / 20 Immanencja ontologicznej podstawy filozofii polityki Hegla i Nietzschego / 25 Podsumowanie: kulturowe zadanie filozofii oraz sposoby jego realizacji / 32 Rozdział 2. Gruntujące pytanie polityki i „nędza” oświecenia 37 Filozof jako polityczny prawodawca: Hegel / 37 Nietzsche / 41 Problem nowej duchowości – oświecenie jako przełom i zadanie / 45 Część II. Hegel i Nietzsche wobec oświecenia Rozdział 1. Moralność jako problemat / 55 Nowe uzasadnienie moralności: mrzonka czy konieczność? / 57 Summum bonum nieszczęśliwej świadomości / 64 Kant wobec oświecenia – krytyczna interpretacja Hegla / 66 Moralny dylemat oświecenia. Prawda – ideologizacja czy odrzucenie? / 74 Kultura jako praca i hodowla / 82 Rozdział 2. Dionizos przeciw ukrzyżowanemu? / 91 Cień Boga / 91 „Stoicki chrześcijanizm” w myśli Hegla / 97 Rozdział 3. W stronę afirmacji / 107 Immanentna krytyka tradycji / 107 Powinność i byt. Alternatywa czy tożsamość? / 115 Polityka „realna” nowożytności. Światowość czy alienacja? / 120 Część III. Cele filozofii i polityki. Tożsamość czy niewspółmierność? Rozdział 1. Polityka jako antropologia / 133 Polityczny wymiar zasady podmiotowości / 133 Nowożytność jako ucieleśniona idea / 140 Der Begriff des Politischen / 153 Polityka wobec ryzykowności (i historyczności) człowieka / 158 Filozoficzny projekt polityki. Hegel i Nietzsche / 170 Rozdział 2. Kulturowa funkcja polityki. Hegel / 177 Kultura i natura. Dialektyka pożądania / 177 Koncepcja człowieka jako zasada organizująca myśl polityczną Hegla / 186 Idea, kultura, państwo / 197 Hegla wizja polityki. Podsumowanie / 207 Rozdział 3. Nietzschego idea „wielkiej polityki” / 215 Nietzsche–Hegel. Krytyczna konfrontacja / 215 Świat jest wolą mocy… i niczym więcej / 231 Nadczłowiek jako „zwierzę polityczne”. Chów i hodowla / 254 Polityka przyszłości: albo… „Dlaczego jestem przeznaczeniem?” / 260 Epilog / 277 Bibliografia / 287 Zusammenfassung / 291 Indeks osobowy / 299